Báo cáo CBAM 2026: hướng dẫn lập từng bước cho doanh nghiệp xuất khẩu

Báo cáo CBAM năm 2026 gồm hai phần: nhà nhập khẩu EU nộp tờ khai năm qua CBAM Registry, hạn đầu tiên 30/9/2027; nhà sản xuất Việt Nam lập báo cáo phát thải nội hàm (SEE) cho từng mã hàng, được đơn vị xác minh công nhận kiểm tra rồi gửi khách. Bài này hướng dẫn phần nhà sản xuất.

Cập nhật: 26/10/2026, theo Quy định (EU) 2023/956 sửa bởi 2025/2083, các quy định thực thi năm 2025 và Hỏi đáp CBAM của Ủy ban châu Âu bản 15/10/2026.

Nếu mới tìm hiểu, hãy đọc trước CBAM là gì. Bài này dành cho nhà máy thép, nhôm, xi măng, phân bón đã nhận yêu cầu số liệu từ khách EU hoặc sắp nhận.

Báo cáo CBAM là gì, ai lập, ai nộp?

Trong giai đoạn chính thức từ 01/01/2026, "báo cáo CBAM" thực ra là hai tài liệu khác nhau:

• Tờ khai CBAM (CBAM declaration): do nhà khai báo CBAM được cấp phép ở EU (nhà nhập khẩu hoặc đại diện hải quan gián tiếp) nộp mỗi năm qua CBAM Registry. Tờ khai gồm khối lượng hàng nhập, phát thải nội hàm, báo cáo xác minh và số chứng chỉ phải nộp. Nhà khai báo chịu trách nhiệm pháp lý về nội dung.
• Báo cáo phát thải của người vận hành (operator's emissions report): do nhà sản xuất ngoài EU lập, nêu phát thải nội hàm của từng hàng hóa theo phương pháp ở Quy định thực thi (EU) 2025/2547, kèm bản tóm tắt bằng tiếng Anh, và được đơn vị xác minh được công nhận kiểm tra. Đây là phần doanh nghiệp Việt Nam phải làm.

Doanh nghiệp Việt Nam không nộp tờ khai và không mua chứng chỉ. Nhưng nếu không có báo cáo phát thải đã xác minh, khách hàng phải dùng giá trị mặc định của EU, thường làm chi phí CBAM cao hơn.

Báo cáo quý giai đoạn chuyển tiếp khác gì tờ khai CBAM năm?

Nhiều tài liệu tiếng Việt vẫn hướng dẫn "báo cáo CBAM hằng quý". Cách này chỉ đúng cho giai đoạn chuyển tiếp đã kết thúc ngày 31/12/2025.

Nhà sản xuất cần gửi dữ liệu gì cho nhà nhập khẩu?

Ủy ban châu Âu cung cấp mẫu Excel trao đổi thông tin (communication template) cho người vận hành cơ sở. Theo Hỏi đáp CBAM, mẫu này không bắt buộc nhưng được khuyến nghị: nó giúp tính phát thải nội hàm theo Quy định 2025/2547 và có trang tổng hợp "Summary_Communication" chứa mọi thông tin nhà khai báo cần. Ủy ban cũng đăng các bản điền sẵn làm ví dụ và video hướng dẫn.

Bộ dữ liệu gửi khách thường gồm:

• Thông tin cơ sở sản xuất và người vận hành; kỳ báo cáo (mặc định là năm dương lịch, không trước năm 2026).
• Mã CN và tuyến sản xuất của từng hàng hóa; quá trình sản xuất trong ranh giới cơ sở.
• Phát thải nội hàm cụ thể (SEE) trực tiếp, và gián tiếp với xi măng, phân bón; khối lượng và SEE của tiền chất.
• Thông tin phục vụ điều chỉnh hạn ngạch miễn phí theo Quy định thực thi (EU) 2025/2620.
• Giá carbon đã thực trả ở nước sản xuất, nếu có (Việt Nam hiện chưa có thuế carbon).
• Báo cáo xác minh của đơn vị xác minh được công nhận.

Năm 2027, người vận hành chưa bắt buộc đăng ký trên CBAM Registry; có thể gửi số liệu cho khách qua kênh riêng để khách tải lên khi nộp tờ khai. Ủy ban châu Âu vẫn khuyến nghị người vận hành đăng ký để truyền số liệu an toàn và đơn giản hơn.

Lập báo cáo CBAM từng bước

1. Chốt phạm vi: liệt kê mã CN 8 số xuất sang EU, đối chiếu Phụ lục I Quy định (EU) 2023/956; ghi rõ khách nào, khối lượng bao nhiêu.
2. Xác định ranh giới và quá trình sản xuất: gom mã CN theo nhóm hàng tổng hợp, xác định quá trình, nguồn phát thải, dòng nguyên nhiên liệu và tiền chất (ví dụ phôi thép cho nhà máy cán, nhôm thỏi cho nhà máy đùn).
3. Lập kế hoạch giám sát (monitoring plan): mô tả phương pháp đo, tính cho từng nguồn, thiết bị đo, cách lưu chứng từ.
4. Thu thập số liệu năm 2026: nhiên liệu, điện, nguyên liệu, sản lượng theo quá trình; số liệu tiền chất mua ngoài từ nhà cung cấp (nếu có).
5. Tính SEE: phát thải trực tiếp quy về quá trình, cộng phát thải tiền chất, chia cho sản lượng hàng đạt chuẩn; xi măng, phân bón cộng thêm phát thải gián tiếp từ điện. Công thức và ví dụ cho thép, nhôm ở bài phát thải nội hàm CBAM (SEE).
6. So với giá trị mặc định: nếu SEE thực tế thấp hơn giá trị mặc định cộng mức tăng, số liệu thực tế giúp khách hàng tiết kiệm.
7. Xác minh: thuê đơn vị xác minh được công nhận cho CBAM, chuẩn bị hồ sơ và tiếp đoàn kiểm tra tại nhà máy.
8. Gửi dữ liệu: điền mẫu trao đổi thông tin, gửi kèm báo cáo xác minh cho từng khách, hoặc chia sẻ qua CBAM Registry nếu đã đăng ký.

8 bước lập báo cáo CBAM cho nhà sản xuất Việt Nam

Khi nào dùng giá trị mặc định?

Giá trị mặc định do EU công bố theo nước xuất xứ và mã CN (Quy định thực thi (EU) 2025/2621, sửa bởi 2026/1740). Nhà nhập khẩu dùng giá trị này khi nhà sản xuất không cung cấp số liệu thực tế đã xác minh. Nếu hàng Việt Nam không có dòng riêng, dùng bảng "các nước và vùng lãnh thổ khác", ví dụ xi măng.

Nhà sản xuất cũng có thể kết hợp: dùng số liệu thực tế cho quá trình của mình và giá trị mặc định cho tiền chất mua ngoài khi không có số liệu của nhà cung cấp. Khi biết nước sản xuất tiền chất, dùng giá trị mặc định của nước đó (cộng mức tăng); khi không biết, dùng Phụ lục IV của Quy định 2025/2621.

Giá trị mặc định đã được cộng mức tăng để không đánh giá thấp phát thải, nên theo Ủy ban châu Âu, trong đa số trường hợp dùng số liệu thực tế có lợi hơn cho nhà khai báo. Mức tăng là 10% năm 2026, 20% năm 2027, 30% từ 2028; riêng phân bón là 1%. Ví dụ với thép: CBAM thép xuất khẩu EU 2026: phải làm gì, tốn bao nhiêu.

Xác minh báo cáo CBAM thế nào?

Phát thải thực tế trong hàng nhập từ 01/01/2026 phải được một đơn vị xác minh CBAM được công nhận kiểm tra. Các điểm chính theo Hỏi đáp CBAM và Quy định thực thi (EU) 2025/2546:

• Chỉ cơ quan công nhận quốc gia của nước thành viên EU (hoặc EEA) cấp công nhận CBAM. Đơn vị xác minh đặt ở ngoài EU vẫn được nộp đơn; công nhận có hiệu lực 5 năm và có thể theo từng nhóm hàng.
• Các công nhận CBAM đầu tiên dự kiến cấp khoảng tháng 9/2026; báo cáo xác minh đầu tiên dự kiến có vào đầu năm 2027. Không được xác minh trước khi đơn vị có công nhận, nhưng nhà máy nên liên hệ trước.
• Lần xác minh đầu tiên phải có chuyến kiểm tra thực tế tại nhà máy.
• Danh sách đơn vị xác minh được công nhận sẽ có trên CBAM Registry và được Ủy ban công bố định kỳ. Hỏi đáp CBAM cảnh báo: chỉ nhận báo cáo xác minh từ nhà sản xuất; bên thứ ba tự chào "báo cáo xác minh" cho nhà nhập khẩu nhiều khả năng là lừa đảo.

Mốc thời gian báo cáo CBAM 2026–2027

Lịch theo từng quý của năm 2027 có trong bài CBAM 2027: doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam cần làm gì.

Các mốc báo cáo CBAM 2026–2027

Checklist báo cáo CBAM cho nhà sản xuất

• Danh sách mã CN 8 số xuất EU, khách hàng và khối lượng năm 2026.
• Sơ đồ ranh giới cơ sở, quá trình sản xuất, nguồn phát thải, tiền chất.
• Kế hoạch giám sát đã được phê duyệt nội bộ; người phụ trách số liệu.
• Hóa đơn nhiên liệu, điện, nguyên liệu; số liệu đồng hồ; sổ sản lượng theo tháng.
• Số liệu SEE của tiền chất từ nhà cung cấp, hoặc ghi rõ dùng giá trị mặc định.
• Bảng tính SEE theo từng mã CN; so sánh với giá trị mặc định cộng mức tăng.
• Hợp đồng và kế hoạch làm việc với đơn vị xác minh được công nhận cho đúng nhóm hàng.
• Mẫu trao đổi thông tin đã điền và báo cáo xác minh gửi từng khách.
• Quyết định có đăng ký tài khoản người vận hành trên CBAM Registry hay không.

Doanh nghiệp đã kiểm kê khí nhà kính theo Nghị định 06/2022/NĐ-CP dùng lại được phần lớn số liệu nhiên liệu, điện; CBAM cần thêm phân bổ theo quá trình, mã hàng và tiền chất. Nếu cần người làm cùng, xem dịch vụ báo cáo CBAM của EcoCheck hoặc tính thử chi phí tại trang CBAM 2026.

Câu hỏi thường gặp

Doanh nghiệp Việt Nam có phải tự nộp báo cáo CBAM lên EU không?

Không. Nhà nhập khẩu EU nộp tờ khai CBAM qua CBAM Registry. Doanh nghiệp Việt Nam lập báo cáo phát thải nội hàm đã xác minh và gửi cho khách, trực tiếp hoặc qua CBAM Registry nếu đã đăng ký tài khoản người vận hành.

Còn phải nộp báo cáo CBAM theo quý không?

Không. Báo cáo quý chỉ áp dụng trong giai đoạn chuyển tiếp đến 31/12/2025. Từ 2026, nhà nhập khẩu nộp tờ khai theo năm, lần đầu trước 30/9/2027 cho hàng nhập năm 2026.

Có bắt buộc dùng mẫu Excel communication template của EU không?

Không bắt buộc nhưng được Ủy ban châu Âu khuyến nghị, vì mẫu đã có đủ thông tin nhà khai báo cần ở trang Summary_Communication.

Kỳ báo cáo phát thải là năm nào?

Mặc định là năm dương lịch đầy đủ; hàng nhập năm 2026 dùng số liệu năm 2026. Có thể dùng kỳ khác như năm tài chính nếu đáp ứng điều kiện của Quy định 2025/2547.

Bao giờ có đơn vị xác minh CBAM được công nhận?

Theo Ủy ban châu Âu, các công nhận đầu tiên dự kiến cấp khoảng tháng 9/2026 và báo cáo xác minh đầu tiên có vào đầu năm 2027. Danh sách sẽ có trên CBAM Registry.

Không kịp xác minh thì khách hàng làm gì?

Khách hàng phải dùng giá trị mặc định cộng mức tăng cho phần hàng đó, thường làm chi phí CBAM cao hơn. Vì vậy nên bắt đầu giám sát và liên hệ đơn vị xác minh ngay trong năm 2026.

Nguồn tham khảo

• Quy định (EU) 2023/956, sửa bởi Quy định (EU) 2025/2083 (EUR-Lex)
• Quy định thực thi (EU) 2025/2547 (phương pháp tính), 2025/2546 (nguyên tắc xác minh), 2025/2620, 2025/2621 sửa bởi 2026/1740; Quy định ủy quyền (EU) 2025/2551 (công nhận và xác minh)
• Ủy ban châu Âu, DG TAXUD: Hỏi đáp CBAM bản 15/10/2026; trang văn bản và hướng dẫn CBAM cho người vận hành ngoài EU (bộ hướng dẫn ngày 14/8/2026)

Đọc thêm: Phần mềm CBAM: so sánh công cụ báo cáo CBAM cho doanh nghiệp Việt Nam 2026