Phát thải khí nhà kính là gì?
Scope 1, 2, 3 là gì? Phân biệt nhanh
Cách tính phát thải: công thức và ví dụ cụ thể
Phát thải trực tiếp và gián tiếp khác nhau thế nào?
Doanh nghiệp của bạn có phải báo cáo phát thải không?
Phát thải là việc đưa các chất — phổ biến nhất là khí nhà kính như CO₂, CH₄, N₂O — từ hoạt động của con người vào khí quyển. Trong quản lý doanh nghiệp, "phát thải" thường được hiểu là phát thải khí nhà kính, đo bằng tấn CO₂ tương đương (CO₂tđ) và phân loại theo 3 phạm vi: Scope 1 (trực tiếp), Scope 2 (từ năng lượng mua vào) và Scope 3 (chuỗi giá trị). Bài này giải thích từng loại kèm ví dụ và cách tính.
Phát thải khí nhà kính là gì?
Phát thải khí nhà kính là lượng khí có khả năng giữ nhiệt trong khí quyển được thải ra từ một hoạt động, một cơ sở hoặc một tổ chức trong một khoảng thời gian nhất định. Theo Luật Bảo vệ môi trường 2020, các khí nhà kính chính gồm CO₂, CH₄ và N₂O; ngoài ra còn các khí công nghiệp có tiềm năng làm nóng cao như HFCs, PFCs, SF6 và NF3 — xem chi tiết trong bài các khí gây hiệu ứng nhà kính. Vì mỗi khí giữ nhiệt khác nhau, mọi phép đo được quy đổi về một đơn vị chung: tấn CO₂ tương đương, dựa trên hệ số GWP (tiềm năng làm nóng toàn cầu).
Scope 1, 2, 3 là gì? Phân biệt nhanh
| Phạm vi | Định nghĩa | Ví dụ tại một nhà máy |
|---|---|---|
| Scope 1 — trực tiếp | Phát thải từ nguồn do doanh nghiệp sở hữu hoặc kiểm soát | Đốt than/dầu ở lò hơi, xe tải của công ty, rò rỉ môi chất lạnh |
| Scope 2 — gián tiếp từ năng lượng | Phát thải sinh ra ở nơi khác để tạo ra điện, hơi, nhiệt, lạnh mà doanh nghiệp mua vào | Điện lưới dùng cho dây chuyền sản xuất, chiếu sáng, điều hòa |
| Scope 3 — chuỗi giá trị | Phát thải gián tiếp khác ở thượng nguồn và hạ nguồn | Nguyên liệu mua vào, vận chuyển thuê ngoài, đi công tác, sử dụng sản phẩm |
Theo Nghị định 06/2022/NĐ-CP, kiểm kê cấp cơ sở tại Việt Nam hiện tập trung vào Scope 1 và Scope 2; Scope 3 chưa bắt buộc nhưng ngày càng được khách hàng xuất khẩu và các chuẩn ESG yêu cầu. Đọc sâu hơn: phát thải phạm vi 1, 2, 3 theo GHG Protocol và ISO 14064 và phát thải phạm vi 3 là gì.
Cách tính phát thải: công thức và ví dụ cụ thể
Công thức cơ bản của mọi phép kiểm kê:
Lượng phát thải (tấn CO₂tđ) = Số liệu hoạt động × Hệ số phát thải × GWP
Ví dụ 1 — Scope 1: một nhà máy đốt 10.000 lít dầu DO trong tháng. Số liệu hoạt động là 10.000 lít; nhân với hệ số phát thải của dầu DO (kg CO₂/lít theo danh mục hệ số quốc gia hoặc IPCC) sẽ ra lượng CO₂ phát thải trực tiếp.
Ví dụ 2 — Scope 2: doanh nghiệp tiêu thụ 500.000 kWh điện lưới trong năm. Nhân với hệ số phát thải lưới điện Việt Nam (kg CO₂/kWh, do Bộ công bố hàng năm) sẽ ra phát thải gián tiếp từ điện mua vào.
Toàn bộ quy trình — từ xác định ranh giới, thu thập số liệu đến lập báo cáo theo mẫu — được hướng dẫn trong bài 9 bước tự thực hiện kiểm kê khí nhà kính.
Phát thải trực tiếp và gián tiếp khác nhau thế nào?
Khác biệt nằm ở việc nguồn phát thải có thuộc quyền kiểm soát của doanh nghiệp hay không. Đốt nhiên liệu tại chỗ là trực tiếp (Scope 1) — doanh nghiệp kiểm soát được ngay bằng cách đổi nhiên liệu hoặc cải thiện hiệu suất. Điện mua vào là gián tiếp (Scope 2) — giảm bằng tiết kiệm điện hoặc chuyển sang năng lượng tái tạo. Phân biệt đúng hai loại này quyết định báo cáo kiểm kê có được chấp nhận hay không; xem phân tích đầy đủ trong bài phân biệt phát thải trực tiếp và gián tiếp.
Doanh nghiệp của bạn có phải báo cáo phát thải không?
Nếu cơ sở phát thải từ 3.000 tấn CO₂tđ/năm, hoặc tiêu thụ năng lượng từ 1.000 TOE/năm (nhà máy, tòa nhà thương mại, vận tải), hoặc xử lý trên 65.000 tấn rác/năm — thuộc diện phải kiểm kê và nộp báo cáo định kỳ 2 năm/lần theo Nghị định 06/2022/NĐ-CP (sửa đổi bởi Nghị định 119/2025/NĐ-CP). Xem danh mục cơ sở phải kiểm kê và toàn bộ mốc thời gian trong bài lộ trình kiểm kê khí nhà kính của chúng tôi.
EcoCheck giúp doanh nghiệp đo và quản lý phát thải tự động theo hệ số chuẩn quốc gia và quốc tế (IPCC, GHG Protocol), tạo báo cáo sẵn sàng cho thẩm định độc lập. Tìm hiểu dịch vụ kiểm kê khí nhà kính EcoCheck.
Đọc thêm: KNK là gì? Bảng thuật ngữ kiểm kê khí nhà kính cơ bản.
