EPD là gì? Công bố sản phẩm môi trường và cách làm EPD

EPD (Environmental Product Declaration, công bố sản phẩm môi trường) là tài liệu công bố tác động môi trường của một sản phẩm suốt vòng đời, tính bằng LCA theo ISO 14040/14044 và theo bộ quy tắc ngành (PCR). EPD phải được bên độc lập thẩm tra và đăng ký với một program operator, thường có hiệu lực 5 năm.

Bài này giải thích EPD theo ISO 14025, PCR, EN 15804+A2, các bước làm EPD, phí do program operator công bố và khi nào doanh nghiệp Việt Nam cần EPD. Số liệu đối chiếu nguồn gốc ngày 31/10/2026.

EPD là gì?

EPD là bản công bố số liệu môi trường của sản phẩm: phát thải khí nhà kính, axit hóa, phú dưỡng, cạn kiệt tài nguyên, nước, chất thải… Mỗi chỉ số tính cho một đơn vị công bố (1 tấn thép, 1 m³ bê tông, 1 m² gạch) và chia theo giai đoạn vòng đời. Ba điểm làm EPD khác báo cáo môi trường thông thường:

• Có chuẩn chung. Tính bằng đánh giá vòng đời (LCA) theo ISO 14040 và ISO 14044 và PCR của nhóm sản phẩm.
• Có bên thứ ba kiểm. Bên thẩm tra độc lập rà báo cáo LCA, số liệu gốc và bản EPD trước khi công bố.
• Có nơi đăng ký. EPD được cấp số và công bố trên thư viện của một program operator (đơn vị vận hành chương trình EPD).

Tiêu chuẩn hiện hành của EPD là ISO 14025:2026, ban hành tháng 6/2026, tên "Environmental statements and programmes for products — Environmental product declarations (EPDs)". Bản này thay ISO 14025:2006, bản trước đây gọi EPD là "công bố môi trường loại III" (Type III). Cách gọi "loại III" vẫn phổ biến, nhưng tên chuẩn mới không còn chữ này. Bản 2026 vẫn yêu cầu dùng ISO 14040 và ISO 14044 khi làm EPD. Quy định chương trình (GPI 5.0.1) của International EPD System, ban hành 02/2025, còn dẫn bản trước; cách từng program operator chuyển sang bản 2026 cần theo dõi thông báo của họ.

EPD không chấm điểm. Quy định của International EPD System cấm EPD chứa xếp hạng, đánh giá hay so sánh trực tiếp với sản phẩm khác; người mua tự so sánh.

EPD khác nhãn sinh thái và tự công bố môi trường thế nào?

Họ tiêu chuẩn ISO 14020 theo cách gọi truyền thống chia thông tin môi trường sản phẩm thành loại I, II, III. Năm 2026 ISO đã thay cả ba chuẩn bằng bản mới (ISO 14024:2026, ISO 14021:2026, ISO 14025:2026) với tên mới không còn chữ "Type", nhưng ranh giới giữa ba nhóm vẫn như dưới đây:

PCR là gì?

PCR (Product Category Rules, quy tắc nhóm sản phẩm) là bộ quy tắc tính LCA và trình bày EPD cho một nhóm sản phẩm. PCR quy định:

• đơn vị công bố, ranh giới hệ thống, giai đoạn bắt buộc và tùy chọn;
• quy tắc phân bổ, ngưỡng loại trừ, chất lượng dữ liệu;
• chỉ số tác động phải công bố và các kịch bản vận chuyển, sử dụng, cuối vòng đời.

Không có PCR thì không làm được EPD. Theo quy định chương trình (GPI 5.0.1) của International EPD System, PCR dùng phải có trên environdec.com và còn hiệu lực lúc thẩm tra. Nếu chưa có PCR cho sản phẩm, phải xây dựng PCR mới trước. Có thể có thêm c-PCR (PCR bổ sung) cho nhóm hẹp hơn, dùng kèm PCR chính.

Ví dụ: PCR 2019:14 "Construction products" v2.0.1 của International EPD System, hiệu lực đến 07/4/2030.

EN 15804+A2 và ISO 21930: EPD cho sản phẩm xây dựng

EN 15804 là tiêu chuẩn châu Âu (CEN) đóng vai trò PCR lõi cho sản phẩm và dịch vụ xây dựng. Phiên bản hiện dùng là EN 15804:2012+A2:2019, kèm đính chính AC:2021. Lưu ý: EN 15804 chỉ áp dụng cho ngành xây dựng. Sản phẩm khác (dệt may, thực phẩm, điện tử, bao bì…) theo PCR riêng của ngành đó, không theo EN 15804.

Theo EN 15804+A2 (tóm lược qua PCR 2019:14), EPD sản phẩm xây dựng thường phải công bố tối thiểu các module:

• A1–A3: khai thác nguyên liệu, vận chuyển về nhà máy, sản xuất;
• C1–C4: tháo dỡ, vận chuyển, xử lý, thải bỏ cuối vòng đời;
• D: lợi ích và tải ngoài ranh giới hệ thống (tái chế, thu hồi năng lượng).

Một số trường hợp được miễn C và D theo điều kiện của tiêu chuẩn; A4–A5 và B thường là tùy chọn.

ISO 21930:2017 là tiêu chuẩn quốc tế tương ứng, đặt quy tắc lõi cho EPD sản phẩm và dịch vụ xây dựng, bổ sung cho ISO 14025. ISO xác nhận lại tiêu chuẩn này năm 2023. PCR 2019:14 được viết để một EPD có thể đạt cả EN 15804+A2 và ISO 21930, ví dụ bằng cách yêu cầu công bố gộp A1–A3.

Các bước làm EPD: ai làm, ra cái gì?

Theo GPI 5.0.1 của International EPD System; các chương trình khác có trình tự tương tự.

Vài quy định đáng chú ý trong GPI 5.0.1:

• Loại phổ biến nhất là EPD một sản phẩm của một công ty, đã sản xuất ít nhất một năm.
• Thẩm tra theo ba đường: từng EPD, chứng nhận quy trình EPD, hoặc công cụ thẩm tra trước (pre-verified tool).
• Phải hoàn tất để công bố trong 90 ngày kể từ ngày phiên bản.
• Hiệu lực thường 5 năm; rà soát ít nhất mỗi năm một lần, thay đổi không chỉ biên tập thì thẩm tra lại.

Tốn công nhất là bước 2: thu số liệu gốc nhà máy (nguyên liệu, điện, nhiên liệu, chất thải, sản lượng) và chọn dữ liệu nền đại diện nơi sản xuất. Thẩm tra viên hỏi kỹ nhất phần này.

Quy trình làm EPD theo International EPD System

Program operator nào phổ biến?

• International EPD System (Thụy Điển, environdec.com): nhận mọi loại sản phẩm, mọi quốc gia; có PCR cho cả xây dựng lẫn ngành khác.
• IBU (Institut Bauen und Umwelt, Đức): EPD sản phẩm xây dựng theo EN 15804+A2, chỉ dành cho thành viên (trừ trường hợp qua tập đoàn, hiệp hội, private label).
• EPD-Norge (Na Uy, nay vận hành cổng EPD-Global): chủ yếu sản phẩm xây dựng; có quy trình duyệt công cụ EPD, và chương trình hỗ trợ phát triển công cụ của họ đòi công cụ xuất được định dạng ILCD+EPD.
• UL Solutions (Mỹ): tự giới thiệu là program operator theo ISO 14025.

Nên chọn chương trình theo nơi khách hàng dùng EPD. Nhiều chương trình công nhận lẫn nhau; International EPD System thu phí riêng khi đăng ký kép EPD đã có ở chương trình khác.

Chi phí làm EPD gồm những khoản nào?

Chi phí làm EPD gồm: (1) công tính LCA và soạn EPD, (2) phí thẩm tra viên, (3) phí đăng ký và duy trì của program operator. Hai phần đầu theo thỏa thuận; phần thứ ba được công bố:

Lưu ý khi đọc bảng:

• Phí IBU đã gồm thẩm tra; với International EPD System, phí thẩm tra trả riêng cho thẩm tra viên. IBU còn có phí thành viên, không nằm trong bảng.
• Trang phí International EPD System không ghi ngày hiệu lực; số liệu lấy ngày 31/10/2026, phí năm điều chỉnh theo chỉ số chi phí lao động Eurostat.
• Chưa gồm công thu số liệu, tư vấn LCA, dịch thuật.

Phí đăng ký và duy trì EPD do program operator công bố

Khi nào doanh nghiệp Việt Nam cần EPD?

• Vật liệu xây dựng bán vào EU, Bắc Âu, Úc, Bắc Mỹ. Bên mua dùng EPD theo EN 15804+A2 hoặc ISO 21930 để tính carbon hàm chứa của công trình: thép, nhôm, xi măng, gạch, kính, vật liệu cách nhiệt.
• Công trình xanh. LEED v4 có tín chỉ vật liệu "Building Product Disclosure and Optimization – Environmental Product Declarations", ghi nhận sản phẩm có EPD theo ISO 14025 và EN 15804 hoặc ISO 21930. Với LOTUS hay hệ thống khác, kiểm tra bộ tiêu chí dự án đang dùng.
• Khách hàng hoặc hồ sơ thầu ghi rõ "EPD". Nếu khách chỉ cần số carbon của sản phẩm, một báo cáo dấu chân carbon sản phẩm theo ISO 14067 thường đủ, nhanh và rẻ hơn EPD.

EPD không thay CBAM. CBAM yêu cầu phát thải nội hàm (SEE) theo phương pháp riêng của EU; hai bộ số dùng chung số liệu nhà máy nhưng khác ranh giới và quy tắc tính.

EPD khác dấu chân carbon sản phẩm (PCF) thế nào?

• Chỉ số. PCF theo ISO 14067 chỉ tính tác động khí hậu (kg CO₂e). EPD công bố nhiều chỉ số, trong đó có GWP.
• Quy tắc. PCF làm được theo ISO 14067 khi chưa có PCR; EPD bắt buộc theo PCR.
• Kiểm chứng. PCF có thể chỉ dùng nội bộ; EPD phải thẩm tra độc lập, đăng ký, trả phí và rà soát hằng năm.

Cách làm hợp lý: tính PCF trước để biết điểm nóng phát thải, nâng lên EPD khi thị trường đòi. Số liệu điện, nhiên liệu, môi chất lạnh từ kiểm kê khí nhà kính dùng lại được cho cả hai; quy đổi CO₂e theo bộ GWP mà PCR hoặc phương pháp quy định.

Xem thêm kiểm kê khí nhà kính ngành vật liệu xây dựng để chuẩn bị số liệu nhà máy, và thu thập số liệu chuỗi cung ứng khi cần PCF của nhà cung cấp.

Khác biệt giữa dấu chân carbon sản phẩm và EPD

EcoCheck hỗ trợ làm EPD đến đâu?

Phân hệ dấu chân carbon sản phẩm của EcoCheck làm phần tính LCA và soạn bản nháp:

• Nhập BOM từ Excel, EcoSpold2, SimaPro CSV, openLCA JSON-LD; dùng lại số liệu sổ kiểm kê, SEE CBAM, PCF nhà cung cấp theo PACT.
• Phương pháp IPCC 2021 (AR6), EF 3.1, ReCiPe 2016 và các phương pháp khác; DQR, Monte Carlo, độ nhạy; phân bổ và CFF.
• Xuất báo cáo PCF ISO 14067 (Word VI/EN), bản nháp EPD, tệp ILCD+EPD, PACT, SimaPro, EcoSpold2, openLCA.

Những điều EcoCheck không thay được:

• EcoCheck chưa được program operator nào chứng nhận là công cụ EPD. Chứng nhận này không bắt buộc: quy trình chuẩn vẫn là tính bằng phần mềm LCA, rồi thẩm tra độc lập, rồi đăng ký.
• Bản nháp EPD chưa phải EPD cho đến khi được thẩm tra và đăng ký.
• Thẩm tra viên vẫn đòi số liệu gốc nhà máy (hóa đơn điện, phiếu kho, sổ sản lượng); phần mềm giúp truy vết, không thay chứng từ.
• PCR yêu cầu dữ liệu nền đại diện nơi sản xuất; nên thống nhất với thẩm tra viên từ đầu.

Câu hỏi thường gặp

EPD là gì?

Bản công bố tác động môi trường theo vòng đời của sản phẩm theo ISO 14025, tính bằng LCA (ISO 14040/44) và PCR, được thẩm tra độc lập và đăng ký với program operator.

PCR là gì?

Bộ quy tắc tính LCA và trình bày EPD cho một nhóm sản phẩm. Chưa có PCR phù hợp thì phải xây dựng PCR trước.

EN 15804 có áp dụng cho mọi sản phẩm không?

Không. EN 15804+A2 chỉ dành cho sản phẩm và dịch vụ xây dựng. Sản phẩm ngành khác làm EPD theo PCR riêng của ngành, vẫn trên nền ISO 14025 và ISO 14040/44.

EPD có hiệu lực bao lâu?

Thường 5 năm từ ngày phiên bản (International EPD System, IBU). Trong thời gian đó phải rà soát ít nhất mỗi năm một lần và thẩm tra lại nếu số liệu thay đổi.

Chi phí làm EPD bao nhiêu?

Phí của program operator được công bố: ví dụ International EPD System thu 1.000 € phí đăng ký cho EPD đầu tiên cộng phí năm 515–2.575 € theo quy mô tổ chức (kiểm tra 31/10/2026). Phí tư vấn LCA và thẩm tra viên tính riêng theo thỏa thuận.

Phần mềm có tự tạo được EPD không?

Không. Phần mềm tính LCA và soạn bản nháp; bản nháp phải qua thẩm tra độc lập và đăng ký mới thành EPD. Công cụ được duyệt trước (pre-verified) rút gọn thẩm tra nhưng không bắt buộc.

Nguồn (kiểm tra 31/10/2026)

• ISO 14025:2026, Environmental product declarations (EPDs), ban hành 06/2026, thay ISO 14025:2006.
• ISO 14025:2006 (đã hủy 24/6/2026, thay bằng bản 2026).
• ISO 14024:2018 (Loại I, đã có bản 2026) và ISO 14021:2016 (Loại II, đã có bản 2026).
• ISO 21930:2017, quy tắc lõi EPD sản phẩm và dịch vụ xây dựng.
• EN 15804:2012+A2:2019 (bản SIS của tiêu chuẩn CEN).
• International EPD System, General Programme Instructions 5.0.1 (27/02/2025), mục 2, 4.2, 6, 7.2, 8.4.
• PCR 2019:14 Construction products, v2.0.1, mục 2.2.
• International EPD System, biểu phí công bố.
• IBU, biểu phí chương trình EPD từ 12/8/2026.
• EPD-Norge / EPD-Global.
• UL Solutions, Environmental Product Declaration.
• LEEDuser, LEED v4 MRc2 Environmental Product Declarations (nguồn thứ cấp).