REC, I-REC là gì? Chứng chỉ năng lượng tái tạo và Scope 2

REC (chứng chỉ năng lượng tái tạo) chứng nhận thuộc tính "xanh" của 1 MWh điện tái tạo. I-REC là REC chuẩn quốc tế; Việt Nam được cấp khoảng 22,8 triệu I-REC năm 2025. REC chỉ giảm Scope 2 theo market-based. Dự thảo Luật Điện lực sửa đổi, trình Quốc hội từ 17/10/2026, lần đầu định nghĩa REC.

Cập nhật: 17/10/2026; số liệu đối chiếu với văn bản gốc và sổ đăng ký I-REC đến hết tháng 9/2026.

REC là gì, I-REC là gì?

REC (Renewable Energy Certificate) thuộc nhóm "chứng chỉ thuộc tính năng lượng" (EAC). Mỗi chứng chỉ đại diện cho thuộc tính môi trường của 1 MWh điện tái tạo. Người mua chứng chỉ không nhận thêm điện. Họ mua quyền tuyên bố rằng 1 MWh mình dùng là điện tái tạo. Khi đã dùng để tuyên bố, chứng chỉ phải được hủy (redeem) để không ai dùng lại.

I-REC là REC phát hành theo bộ tiêu chuẩn của Quỹ I-TRACK (International Tracking Standard Foundation, Hà Lan). Theo trang Product Code for Electricity, Evident (công ty thuộc Xpansiv) là đơn vị quản lý bộ quy tắc I-REC(E) và vận hành sổ đăng ký. Trang quốc gia Việt Nam ghi rõ: đơn vị cấp I-REC được công nhận tại Việt Nam là Green Certificate Company (GCC).

Cần phân biệt: REC không phải tín chỉ carbon. Tín chỉ carbon chứng nhận 1 tấn CO₂tđ đã giảm hoặc hấp thụ so với kịch bản cơ sở. REC chỉ chứng nhận nguồn gốc 1 MWh điện. Bộ Công Thương khẳng định lại điều này trong hồ sơ dự thảo Luật Điện lực sửa đổi (VnEconomy, 20/7/2026). Xem thêm tín chỉ carbon là gì.

REC giảm Scope 2 thế nào: location-based và market-based?

Hướng dẫn Scope 2 của GHG Protocol (1/2015) yêu cầu báo cáo kép bằng hai phương pháp:

• Location-based: lấy điện tiêu thụ nhân hệ số lưới bình quân. Ở Việt Nam, hệ số chính thức mới nhất là 0,6592 tCO₂/MWh (năm 2023, Công văn 1726/BĐKH-PTCBT ngày 03/12/2024). Mua REC không làm thay đổi con số này.
• Market-based: dùng hệ số từ công cụ hợp đồng (REC, hợp đồng mua điện trực tiếp, hệ số riêng của nhà cung cấp). Phần điện có REC hợp lệ được tính hệ số 0. Phần còn lại dùng "residual mix"; nếu chưa có thì phải công bố và dùng hệ số lưới thay thế.

Ví dụ một nhà máy dùng 1.000 MWh/năm và mua 600 I-REC:

Cả hai con số đều phải công bố. Tự tính Scope 1-2 bằng công cụ tính phát thải Scope 1-2. Chuỗi hệ số lưới qua các năm xem tại hệ số phát thải lưới điện Việt Nam.

I-REC phải đạt tiêu chí chất lượng nào để được tính?

Bảng 7.1 của Scope 2 Guidance đặt 8 tiêu chí chất lượng cho mọi công cụ dùng trong phương pháp market-based. Năm tiêu chí áp dụng trực tiếp cho người mua REC:

Ba tiêu chí còn lại áp dụng cho hệ số riêng của nhà cung cấp điện, cho hợp đồng mua trực tiếp, và yêu cầu có residual mix (hoặc công bố việc thiếu residual mix).

Mua I-REC ở Việt Nam thế nào?

1. Chốt nhu cầu: tổng MWh cần phủ trong năm báo cáo, theo từng cơ sở.
2. Chọn kênh mua: mở tài khoản tham gia (Participant) trên sổ đăng ký Evident, hoặc mua qua đơn vị môi giới/nhà phát điện đã có tài khoản.
3. Chọn nguồn: công nghệ (mặt trời, gió, thủy điện), vintage, nhà máy. Một số khách hàng quốc tế chỉ chấp nhận điện gió, mặt trời.
4. Hủy chứng chỉ đứng tên doanh nghiệp, ghi kỳ tiêu thụ; lưu chứng nhận hủy làm bằng chứng kiểm toán.

Ngoài REC, doanh nghiệp có thể mua điện tái tạo trực tiếp (DPPA). Nghị định 57/2025/NĐ-CP ngày 03/3/2025 cho phép khách hàng lớn mua qua lưới riêng hoặc qua lưới quốc gia. Nghị định 243/2026/NĐ-CP ngày 26/6/2026 (hiệu lực cùng ngày, theo Bộ Công Thương) sửa Nghị định 57 và 58/2025. Theo Baker McKenzie (30/6/2026), nghị định mới bổ sung đơn vị bán lẻ điện và mô hình khu, cụm vào DPPA qua lưới riêng. Nó cũng bỏ trần giá ở hình thức này và giảm thủ tục DPPA qua lưới quốc gia từ 7 bước xuống 3. Các lựa chọn giảm Scope 2 khác xem giải pháp giảm phát thải cho doanh nghiệp 2026.

Các bước mua và hủy I-REC tại Việt Nam

Giá I-REC Việt Nam bao nhiêu?

Không có giá niêm yết công khai; giá do hai bên thỏa thuận. Theo các bản tin của S&P Global Commodity Insights (Platts) năm 2024, giá tham chiếu I-REC Việt Nam đều dưới 1 USD/MWh:

Lý do giá thấp là nguồn cung lớn. Theo số liệu sổ đăng ký I-REC đến 30/9/2026 (EcoCheck cộng theo ngày cấp), Việt Nam được cấp khoảng 22,8 triệu I-REC năm 2025. Trong đó thủy điện 9,6 triệu, mặt trời 9,5 triệu, gió 3,6 triệu. Chín tháng đầu 2026 thêm khoảng 16,1 triệu. Lượng I-REC hủy cho bên thụ hưởng tại Việt Nam năm 2025 chỉ khoảng 8,9 triệu. Giá thực tế phụ thuộc công nghệ, vintage và khối lượng.

Lượng I-REC cấp tại Việt Nam năm 2025

Luật Điện lực sửa đổi định nghĩa REC thế nào?

Kỳ họp thứ 2 Quốc hội khóa XVI khai mạc 17/10/2026, dự kiến bế mạc 21/11/2026 (Báo Công Thương, 16/10/2026). Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực nằm trong danh sách xem xét.

Theo bản dự thảo ngày 09/02/2026, Điều 4 được bổ sung ba khoản. Khoản 52 định nghĩa REC là chứng chỉ xác nhận thuộc tính tái tạo của điện phát lên hệ thống. Khoản 53 định nghĩa thị trường REC. Cả hai do Bộ trưởng Bộ Công Thương quy định quản lý. Dự thảo cũng nêu thị trường REC là một chính sách hỗ trợ năng lượng tái tạo. Bản mới hơn được Báo Công Thương (15/10/2026) mô tả là coi REC là tài sản (quyền tài sản), vận hành tách khỏi mua bán điện và tránh đếm trùng.

Lưu ý: đây là dự thảo. Nội dung có thể thay đổi khi Quốc hội biểu quyết. EcoCheck sẽ cập nhật bài khi luật được thông qua.

Báo cáo kiểm kê theo Nghị định 06 có được trừ REC không?

Hiện chưa có quy định nào cho phép. Văn bản hợp nhất Nghị định 06/2022/NĐ-CP (sửa bởi Nghị định 119/2025/NĐ-CP) không nhắc đến chứng chỉ năng lượng tái tạo. Với ngành Công Thương, Phụ lục II Thông tư 38/2023/TT-BCT tính phát thải gián tiếp từ điện bằng điện năng mua từ từng nguồn nhân hệ số phát thải. Nguồn gồm điện lưới, điện tự sản xuất và điện mua trực tiếp. Điện lưới dùng hệ số lưới quốc gia do Bộ công bố. Điện mua trực tiếp dùng hệ số do bên bán cung cấp kèm minh chứng. Thông tư không đề cập REC hay phương pháp market-based.

Vì vậy, với báo cáo nộp UBND tỉnh trước 31/3/2027, nên tính điện lưới theo hệ số chính thức. Số liệu REC dùng cho báo cáo tự nguyện (ISO 14064-1, CDP, khách hàng, SBTi) và trình bày riêng.

GHG Protocol đang sửa Scope 2 ra sao?

GHG Protocol mở tham vấn sửa Scope 2 từ 20/10/2025, gia hạn đến 31/01/2026. Đề xuất giữ báo cáo kép nhưng yêu cầu khớp theo giờ (hourly matching) và khả năng truyền tải điện tới nơi tiêu thụ (deliverability). Ngày 29/7/2026, tổ chức này cho biết đã nhận khoảng 1.100 ý kiến từ 56 nước. Họ dự kiến hợp nhất các chuẩn doanh nghiệp với ISO 14064-1 và tham vấn tổng hợp vào quý II/2027. Chuẩn 2015 vẫn có hiệu lực đến khi có thông báo khác. Chi tiết tại GHG Protocol là gì.

Hệ quả: dùng I-REC rẻ, khác năm để "xóa" Scope 2 sẽ khó được chấp nhận hơn.

Cần tách số location-based và market-based cho báo cáo khách hàng? Dịch vụ kiểm kê khí nhà kính EcoCheck hỗ trợ cả báo cáo theo Nghị định 06 lẫn báo cáo tự nguyện.

Câu hỏi thường gặp

REC là gì?

REC (chứng chỉ năng lượng tái tạo) là chứng nhận điện tử cho thuộc tính môi trường của 1 MWh điện tái tạo đã phát lên lưới. Người mua dùng REC để tuyên bố mức tiêu thụ điện tái tạo, sau đó phải hủy chứng chỉ để tránh dùng lại.

I-REC là gì và ai cấp I-REC ở Việt Nam?

I-REC là REC theo bộ tiêu chuẩn của Quỹ I-TRACK. Evident quản lý bộ quy tắc và vận hành sổ đăng ký; đơn vị cấp được công nhận tại Việt Nam là Green Certificate Company (GCC).

REC có phải tín chỉ carbon không?

Không. Tín chỉ carbon chứng nhận 1 tấn CO₂tđ giảm hoặc hấp thụ; REC chứng nhận nguồn gốc 1 MWh điện. Bộ Công Thương khẳng định REC không phải tín chỉ các-bon và không phải hạn ngạch phát thải.

Mua REC có giảm phát thải Scope 2 không?

Chỉ giảm Scope 2 theo phương pháp market-based, nếu REC đạt tiêu chí chất lượng của GHG Protocol (cùng thị trường, cùng kỳ, đã hủy đứng tên doanh nghiệp). Scope 2 theo location-based vẫn tính bằng hệ số lưới 0,6592 tCO₂/MWh.

Giá I-REC Việt Nam bao nhiêu?

Không có giá niêm yết. Theo S&P Global (Platts), giá tham chiếu năm 2024 dưới 1 USD/MWh: khoảng 0,50–0,51 USD với gió/mặt trời và 0,17–0,19 USD với thủy điện. Giá thực tế do hai bên thỏa thuận.

Báo cáo kiểm kê theo Nghị định 06 có được trừ REC không?

Chưa có quy định cho phép. Nghị định 06/2022 không nhắc đến REC; Thông tư 38/2023/TT-BCT tính điện lưới bằng hệ số lưới quốc gia và điện mua trực tiếp bằng hệ số do bên bán cung cấp. REC nên dùng cho báo cáo tự nguyện.