Giải pháp giảm phát thải khí nhà kính cho doanh nghiệp 2026

Giải pháp giảm phát thải khí nhà kính cho doanh nghiệp năm 2026 nên đi theo thứ tự: kiểm kê để biết nguồn phát thải lớn nhất, làm trước các biện pháp tiết kiệm năng lượng chi phí thấp, sau đó chuyển sang điện tái tạo (điện mặt trời áp mái, mua điện trực tiếp DPPA), chuyển đổi nhiên liệu, cải tiến quá trình và cuối cùng là chuỗi cung ứng. Với 2.441 cơ sở trong danh mục Quyết định 42/2026/QĐ-TTg, giảm phát thải đã là nghĩa vụ: cơ sở chưa được phân bổ hạn ngạch phải có kế hoạch giảm nhẹ phát thải cấp cơ sở, và từ năm 2027 phải nộp báo cáo giảm nhẹ hằng năm cho UBND cấp tỉnh trước ngày 31/3.

Bài các giải pháp giảm phát thải khí nhà kính đã giới thiệu giải pháp theo từng lĩnh vực. Bài này là bản hành động năm 2026, gắn với nghĩa vụ pháp lý mới.

Doanh nghiệp có bắt buộc phải giảm phát thải khí nhà kính không?

Có, nếu cơ sở có tên trong danh mục phải kiểm kê khí nhà kính. Theo Nghị định 06/2022/NĐ-CP, sửa đổi bởi Nghị định 119/2025/NĐ-CP (hiệu lực 01/8/2025), nghĩa vụ chia theo hai nhóm:

Tổng hạn ngạch thí điểm là 243,08 triệu tấn CO₂tđ cho năm 2025 và 268,39 triệu tấn CO₂tđ cho năm 2026. Doanh nghiệp ngoài danh mục chưa bị bắt buộc nhưng vẫn chịu áp lực từ khách hàng xuất khẩu và CBAM. Kiểm tra nhanh tình trạng của cơ sở bằng công cụ tra cứu nghĩa vụ kiểm kê khí nhà kính.

Nên bắt đầu giảm phát thải từ đâu?

Bắt đầu từ số liệu kiểm kê, không phải từ danh sách công nghệ. Báo cáo giảm nhẹ phải chứng minh mức giảm so với đường cơ sở, nên cần kiểm kê đáng tin cậy cho năm 2025 và 2026, tách theo:

• Scope 1: đốt nhiên liệu tại chỗ (lò hơi, lò nung, máy phát, xe nội bộ), phát thải quá trình, rò rỉ môi chất lạnh.
• Scope 2: điện và hơi, nhiệt mua ngoài.
• Scope 3: nguyên vật liệu mua vào, vận chuyển thuê ngoài, chất thải, sử dụng sản phẩm.

Sau đó xếp hạng nguồn theo lượng phát thải và tập trung vào vài nguồn lớn nhất. Phân biệt chi tiết các phạm vi xem bài phát thải khí nhà kính phạm vi 1, 2, 3.

Giải pháp giảm phát thải Scope 1 gồm những gì?

Scope 1 là phần doanh nghiệp kiểm soát trực tiếp, gồm bốn nhóm giải pháp chính:

1. Tối ưu thiết bị đốt: điều chỉnh tỷ lệ không khí cho lò hơi, thu hồi nhiệt khói thải và nước ngưng, bảo ôn đường ống hơi, sửa bẫy hơi rò rỉ.
2. Chuyển đổi nhiên liệu: thay than, dầu FO/DO bằng khí, sinh khối có nguồn gốc rõ ràng, hoặc điện hóa nhu cầu nhiệt (bơm nhiệt, lò điện) khi điện có nguồn tái tạo.
3. Cải tiến quá trình: phần phát thải từ phản ứng hóa học của nguyên liệu, ví dụ giảm tỷ lệ clinker trong xi măng bằng phụ gia, tăng tỷ lệ thép phế trong luyện thép, giảm N₂O trong sản xuất axit nitric.
4. Kiểm soát môi chất lạnh: kiểm tra rò rỉ định kỳ, ghi chép lượng nạp bổ sung, khi thay thiết bị thì chọn môi chất có hệ số làm nóng toàn cầu (GWP) thấp. Nguồn này hay bị bỏ sót ở nhà máy thực phẩm, kho lạnh.

Tối ưu tuyến và chuyển sang xe điện cho đội xe tự sở hữu cũng thuộc Scope 1.

Giảm phát thải Scope 2: tiết kiệm điện, điện mặt trời áp mái hay DPPA?

Nên làm theo thứ tự cả ba, vì chúng bổ sung cho nhau:

• Hiệu quả năng lượng trước: lắp công tơ phụ theo khu vực, biến tần cho bơm, quạt, máy nén khí; sửa rò rỉ khí nén; đèn LED; tối ưu chiller.
• Điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ: theo Nghị định 58/2025/NĐ-CP, nhà xưởng có thể lắp đặt để tự dùng; phần dư được bán cho EVN tối đa 20% sản lượng phát. Hệ thống dưới 1 MW không bán điện lên lưới chỉ cần thông báo với cơ quan quản lý. Vì phần bán lên lưới bị giới hạn, quy mô hệ thống nên thiết kế theo phụ tải ban ngày của nhà máy.
• Mua bán điện trực tiếp (DPPA): Nghị định 57/2025/NĐ-CP (thay Nghị định 80/2024/NĐ-CP) cho phép khách hàng sử dụng điện lớn, tiêu thụ bình quân từ 200.000 kWh/tháng, mua điện tái tạo trực tiếp qua đường dây riêng hoặc qua lưới điện quốc gia.

Khi báo cáo, cần giữ hợp đồng, hóa đơn và số liệu đo đếm để chứng minh phần điện tái tạo đã dùng.

Giảm phát thải Scope 3 trong logistics và chuỗi cung ứng thế nào?

Scope 3 thường lớn nhất với doanh nghiệp gia công, may mặc, điện tử, thực phẩm nhưng nằm ngoài nhà máy. Các hướng làm thực tế:

• Logistics: gom hàng tăng hệ số tải, tối ưu tuyến, chuyển một phần sang đường thủy nội địa hoặc đường sắt khi khả thi, đưa tiêu chí phát thải vào hợp đồng với đơn vị vận tải.
• Nguyên vật liệu: tăng tỷ lệ vật liệu tái chế, giảm hao hụt, thiết kế bao bì nhẹ hơn, ưu tiên nhà cung cấp có số liệu phát thải sản phẩm.
• Nhà cung cấp: yêu cầu nhà cung cấp chính kiểm kê và chia sẻ số liệu, thay vì dùng hệ số trung bình ngành.

Scope 3 chưa bắt buộc trong báo cáo cấp cơ sở theo Nghị định 06/2022, nhưng khách hàng quốc tế thường yêu cầu. Bài học thực tế xem chuỗi cung ứng xanh.

Giải pháp nào đầu tư thấp, hoàn vốn nhanh?

Bảng dưới đây so sánh định tính. Con số thực tế phụ thuộc giá điện, giá nhiên liệu, giờ vận hành và hiện trạng thiết bị, nên cần khảo sát năng lượng trước khi quyết định.

Lập kế hoạch giảm phát thải 2026–2030 theo những bước nào?

1. Chốt đường cơ sở: hoàn thành kiểm kê năm 2025 và 2026 (cũng là số liệu của báo cáo kiểm kê nộp trước 31/3/2027).
2. Xác định điểm nóng: xếp hạng nguồn phát thải theo lượng và theo khả năng can thiệp.
3. Lập danh mục giải pháp: với mỗi giải pháp ước tính lượng giảm, chi phí đầu tư, chi phí vận hành và thời gian triển khai.
4. Đặt mục tiêu và lộ trình: chia theo năm đến 2030, ưu tiên giải pháp chi phí thấp trước, giải pháp đầu tư lớn gắn với kế hoạch thay thế thiết bị.
5. Thiết lập đo đạc, báo cáo: mỗi giải pháp cần chỉ số đo được (kWh, tấn nhiên liệu, tấn sản phẩm) để đưa vào báo cáo giảm nhẹ hằng năm từ 2027.

Lộ trình pháp lý chi tiết xem bài lộ trình kiểm kê khí nhà kính.

Tín chỉ carbon có thay được giảm phát thải thực không?

Không. Tín chỉ carbon dùng để bù phần phát thải chưa giảm được, không thay cho giảm phát thải tại nguồn. Theo Nghị định 119/2025/NĐ-CP, cơ sở được phân bổ hạn ngạch chỉ được dùng tín chỉ để bù trừ tối đa 30% hạn ngạch được phân bổ. Thị trường carbon trong nước đang thí điểm đến hết 2028, từ 2029 chuyển sang các cơ chế như đấu giá hạn ngạch, nên chi phí thiếu hạn ngạch có xu hướng tăng. Xem thêm tín chỉ carbon là gì và phân bổ hạn ngạch phát thải 2025–2026.

Với thép, nhôm, xi măng, phân bón xuất sang EU, giảm phát thải còn giảm chi phí CBAM, vì CBAM tính trên phát thải ẩn mỗi tấn sản phẩm (xem CBAM là gì).

EcoCheck hỗ trợ giảm phát thải như thế nào?

EcoCheck kiểm kê theo Nghị định 06/2022/NĐ-CP, ISO 14064-1 và GHG Protocol để chốt đường cơ sở, xây dựng lộ trình giảm phát thải và theo dõi số liệu trên nền tảng phần mềm cho các kỳ báo cáo sau. Ví dụ, với Công ty TNHH SX TM Nhựa Thuận Phát Đạt, EcoCheck kiểm kê đủ 3 phạm vi và xây dựng lộ trình giảm phát thải dài hạn.

Bước tiếp theo: kiểm tra cơ sở có trong danh mục hay không bằng công cụ tra cứu miễn phí, sau đó nhận tư vấn kiểm kê và lộ trình giảm phát thải trước kỳ báo cáo 31/3/2027.

Câu hỏi thường gặp

Doanh nghiệp nào phải lập kế hoạch giảm phát thải khí nhà kính?

Cơ sở có tên trong danh mục phải kiểm kê khí nhà kính nhưng chưa được phân bổ hạn ngạch phải xây dựng kế hoạch giảm nhẹ phát thải cấp cơ sở giai đoạn 2026–2030 theo Nghị định 06/2022/NĐ-CP sửa đổi bởi Nghị định 119/2025/NĐ-CP.

Báo cáo giảm nhẹ phát thải cấp cơ sở nộp khi nào?

Hằng năm, gửi UBND cấp tỉnh trước ngày 31/3, thể hiện mức giảm của năm trước. Lần nộp đầu tiên là năm 2027, cho số liệu năm 2026.

Giải pháp giảm phát thải nào nên làm đầu tiên?

Quản lý năng lượng và tiết kiệm điện, hơi, khí nén: chi phí thấp, hoàn vốn ngắn và tạo số liệu đo đếm cho báo cáo.

Doanh nghiệp nào được mua điện trực tiếp (DPPA)?

Theo Nghị định 57/2025/NĐ-CP, khách hàng sử dụng điện lớn có sản lượng tiêu thụ bình quân từ 200.000 kWh/tháng được mua điện tái tạo trực tiếp qua đường dây riêng hoặc qua lưới điện quốc gia.

Có thể dùng tín chỉ carbon thay cho giảm phát thải không?

Chỉ một phần. Cơ sở được phân bổ hạn ngạch được dùng tín chỉ carbon bù trừ tối đa 30% hạn ngạch. Phần còn lại phải giảm thực tế hoặc mua thêm hạn ngạch.