Kiểm kê khí nhà kính ngành cao su 2026: nhà máy cần làm gì?

Nhà máy cao su có tên trong Quyết định 42/2026/QĐ-TTg (hiệu lực 25/9/2026) phải kiểm kê khí nhà kính và nộp báo cáo cho UBND cấp tỉnh trước 31/3/2027. Báo chí đưa con số 322 cơ sở cao su. Với nhà máy sơ chế mủ, CH₄ từ hồ xử lý nước thải kỵ khí có thể lớn hơn cả điện.

Cập nhật: 17/10/2026.

Ngành cao su có bao nhiêu cơ sở phải kiểm kê khí nhà kính theo QĐ 42/2026?

Quyết định 42/2026/QĐ-TTg ký ngày 10/8/2026 nêu đích danh 2.441 cơ sở, trong đó 1.916 cơ sở thuộc ngành Công Thương, thay Quyết định 13/2024/QĐ-TTg (2.166 cơ sở). Theo Dân trí ngày 24/9/2026, danh mục có 322 cơ sở cao su, chỉ sau ngành nhựa.

Lưu ý khi dùng con số này. EcoCheck đã đối chiếu phụ lục Quyết định theo cột ngành nghề, sản phẩm của từng dòng. Chỉ khoảng 100 dòng ghi cao su, săm lốp, găng tay hoặc mủ, trong đó 58 dòng ghi chung "cao su và nhựa". Phần lớn là nhà máy săm lốp, găng tay, sản phẩm cao su kỹ thuật; nhà máy sơ chế mủ chỉ chiếm số ít. Bài báo không nêu cách đếm, nên hãy tra đúng tên và địa chỉ nhà máy.

Theo phụ lục, các cơ sở cao su tập trung ở Tây Ninh (32), TP. Hồ Chí Minh (20) và Đồng Nai (18).

Nhà máy chế biến cao su phải kiểm kê khí nhà kính những nguồn nào?

Căn cứ là Nghị định 06/2022/NĐ-CP, sửa đổi bởi Nghị định 119/2025/NĐ-CP, và Thông tư 38/2023/TT-BCT. Điều 16 Thông tư 38 gồm nguồn trực tiếp (đốt nhiên liệu, môi chất lạnh, xử lý chất thải) và gián tiếp (điện, hơi mua ngoài). Phần xử lý chất thải dẫn sang Thông tư 17/2022/TT-BTNMT (mục 6 Phụ lục II).

Nguồn phát thải và Phạm vi của nhà máy chế biến cao su

Vì sao nước thải là nguồn phát thải đặc thù của ngành cao su?

Nước thải sơ chế mủ rất giàu chất hữu cơ. Một tổng quan đăng trên Journal of Vietnamese Environment năm 2012 cho biết: mỗi tấn cao su khô SVR hoặc RSS thải khoảng 25 m³ nước thải, cao su tạp khoảng 35 m³, mủ ly tâm khoảng 18 m³. COD đầu vào ở bảy nhà máy mủ ly tâm vùng Đông Nam Bộ từ khoảng 11.900 đến 26.900 mg/L.

Khi chất hữu cơ phân hủy trong điều kiện thiếu oxy, CH₄ sinh ra. Công thức IPCC 2006: CH₄ = (COD vào hệ thống − COD tách theo bùn) × B₀ × MCF − CH₄ thu hồi. Hệ số MCF phụ thuộc loại hệ thống:

CH₄ nước thải có nguồn gốc sinh học: dùng GWP CH₄ không hóa thạch 27,0 (AR6, bảng GWP GHG Protocol 8/2024).

Ví dụ tính phát thải nhà máy mủ ly tâm (số liệu giả định)

Số liệu giả định, không phải của doanh nghiệp cụ thể: nhà máy làm 10.000 tấn mủ ly tâm/năm, nước thải qua hồ kỵ khí sâu, không thu biogas; dùng 3.000 MWh điện lưới và 5.000 tấn củi cho lò hơi.

Trong giả định này, nước thải chiếm gần 90% tổng phát thải. Nếu nhà máy chuyển sang bể kỵ khí kín có thu và đốt biogas, phần CH₄ thu hồi được trừ khỏi phát thải theo công thức IPCC. Vì vậy, COD và lưu lượng nước thải theo tháng quan trọng như hóa đơn điện. Thử phép tính Phạm vi 1, 2 với công cụ tính phát thải.

Ví dụ giả định: cơ cấu phát thải của nhà máy mủ ly tâm

EUDR, CBAM và khách hàng EU tác động thế nào đến ngành cao su?

• EUDR (Quy định EU 2023/1115): cao su là một trong 7 mặt hàng thuộc phạm vi. Từ 30/12/2026, doanh nghiệp lớn và vừa đưa hàng vào EU phải chứng minh hàng không gây mất rừng sau 31/12/2020, kèm tọa độ vùng trồng. Việt Nam được xếp rủi ro thấp. Quy định ủy quyền (EU) 2026/2102 đã loại mã 4010, 4016 khỏi danh mục. EUDR không phải quy định khí nhà kính. Xem EUDR là gì.
• CBAM: không áp dụng cho cao su. Phụ lục I Quy định (EU) 2023/956 chỉ gồm xi măng, điện, phân bón, sắt thép, nhôm và hydro.
• Khách hàng EU và chuẩn VSME: từ năm tài chính 2027, nhà cung cấp có không quá 1.000 lao động có thể được hỏi tổng năng lượng và phát thải Phạm vi 1, 2 theo danh mục VSME. Xem VSME cho nhà cung cấp Việt Nam.

Nhà máy cao su cần chuẩn bị gì trước hạn 31/3/2027?

1. Xác nhận tên cơ sở trong phụ lục Quyết định 42 bằng công cụ tra cứu QĐ 42. Cơ sở có trong Quyết định 13/2024 nhưng không có trong Quyết định 42 được miễn nộp báo cáo cấp cơ sở từ năm 2027.
2. Lập danh mục nguồn theo Điều 16 Thông tư 38; đừng bỏ sót hồ xử lý nước thải.
3. Gom số liệu 2025 và 2026 theo tháng: nhiên liệu lò sấy, lò hơi, điện, nạp gas, lưu lượng và COD nước thải, biogas thu hồi.
4. Chọn hệ số theo thứ tự Điều 18 Thông tư 38: hệ số riêng theo IPCC 2006 được chấp thuận, danh mục do Bộ công bố, rồi hướng dẫn mới nhất của IPCC.
5. Tính toán, kiểm soát chất lượng và đánh giá độ không chắc chắn theo Điều 15 Thông tư 38. COD đo không đều là nguồn sai số lớn nhất.
6. Lập báo cáo theo Mẫu 06 Phụ lục II Nghị định 06, gửi UBND cấp tỉnh trước 31/3/2027. Từ năm 2027, báo cáo giảm nhẹ hằng năm theo Mẫu 02 Phụ lục III cũng hạn trước 31/3; xem kế hoạch giảm nhẹ cấp cơ sở.

Giảm phát thải ngành cao su: bắt đầu từ đâu?

• Thu hồi biogas từ nước thải. Thay hồ kỵ khí hở bằng bể kín hoặc phủ bạt hồ, rồi đốt hoặc dùng biogas thay nhiên liệu sấy. Theo IPCC 2006, CH₄ thu hồi được trừ khỏi phát thải.
• Chuyển nhiên liệu sấy sang sinh khối. Theo VnEconomy ngày 30/6/2026, Tập đoàn Công nghiệp Cao su Việt Nam (VRG) chuyển nhiên liệu sấy sang biomass, mở rộng điện mặt trời mái nhà và tái sử dụng khoảng 20% nước thải. VRG đặt mục tiêu giảm tối thiểu 2% phát thải mỗi năm từ 2023 và Net Zero năm 2050. CH₄, N₂O từ đốt sinh khối vẫn phải tính.
• Điện mặt trời mái nhà, DPPA theo Nghị định 58/2025/NĐ-CP và 57/2025/NĐ-CP.
• Quản lý môi chất lạnh ở kho lạnh, điều hòa và có lộ trình thay R-22.

Xem thêm dịch vụ kiểm kê ngành công nghiệp 2026 và dịch vụ kiểm kê khí nhà kính EcoCheck.

Câu hỏi thường gặp

Nhà máy chế biến cao su nào phải kiểm kê khí nhà kính?

Nhà máy có tên trong danh mục 2.441 cơ sở của Quyết định 42/2026/QĐ-TTg, hiệu lực 25/9/2026. Báo chí đưa con số 322 cơ sở cao su, nhưng phụ lục chỉ có khoảng 100 dòng ghi rõ cao su, nên cần tra đúng tên nhà máy.

Hạn nộp báo cáo kiểm kê khí nhà kính ngành cao su là khi nào?

Trước 31/3/2027, gửi UBND cấp tỉnh theo Mẫu 06 Phụ lục II Nghị định 06/2022/NĐ-CP, gồm số liệu năm 2025 và 2026. Sau đó báo cáo 2 năm một lần.

Nước thải chế biến mủ cao su có phải tính phát thải khí nhà kính không?

Có. Điều 16 Thông tư 38/2023/TT-BCT gồm phát thải từ xử lý chất thải tại cơ sở. CH₄ tính theo IPCC 2006: COD đầu vào × 0,25 kg CH₄/kg COD × MCF (0,8 với hồ kỵ khí sâu trên 2 m), trừ phần biogas thu hồi.

Đốt củi, biomass trong lò hơi có bị tính phát thải không?

Có, một phần. Theo IPCC 2006, CO₂ sinh khối ghi riêng, không cộng vào tổng; CH₄ và N₂O vẫn tính (gỗ: 30 kg CH₄/TJ, 4 kg N₂O/TJ).

EUDR có liên quan đến kiểm kê khí nhà kính ngành cao su không?

EUDR là quy định chống mất rừng, không phải quy định khí nhà kính. Từ 30/12/2026, cao su vào EU cần dữ liệu tọa độ vùng trồng và tuyên bố thẩm định.

Không nộp báo cáo kiểm kê khí nhà kính bị phạt thế nào?

Theo Điều 45 Nghị định 45/2022/NĐ-CP, với tổ chức: không nộp báo cáo bị cảnh cáo; báo cáo sai, thiếu thông tin bị phạt 10–20 triệu đồng; không lập báo cáo bị phạt 60–100 triệu đồng, kèm buộc lập báo cáo.