ISO 14064-1 là gì? 6 hạng mục và liên hệ Nghị định 06

ISO 14064-1 là tiêu chuẩn quốc tế quy định cách một tổ chức định lượng và báo cáo phát thải, loại bỏ khí nhà kính. Bản hiện hành là ISO 14064-1:2018, chia phát thải thành 6 hạng mục thay cho Scope 1, 2, 3. Đây là chuẩn tự nguyện; ở Việt Nam, nghĩa vụ pháp lý vẫn là báo cáo Mẫu số 06 theo Nghị định 06/2022/NĐ-CP.

Bài này giải thích ISO 14064-1 gồm những gì, khác ISO 14064-2, ISO 14064-3 ra sao, và cách một cơ sở trong danh mục Quyết định 42/2026/QĐ-TTg dùng một bộ dữ liệu để vừa nộp Mẫu số 06 trước 31/3/2027, vừa lập báo cáo ISO 14064-1 cho công ty mẹ hoặc khách hàng. Nếu muốn làm việc này trên một hệ thống, xem phần mềm kiểm kê khí nhà kính EcoCheck. Cập nhật: 12/11/2026.

Muốn làm từng bước theo tiêu chuẩn, xem thêm hướng dẫn kiểm kê khí nhà kính theo ISO 14064-1.

ISO 14064-1 là gì?

Tên đầy đủ của tiêu chuẩn là ISO 14064-1:2018 Greenhouse gases — Part 1: Specification with guidance at the organization level for quantification and reporting of greenhouse gas emissions and removals. Dịch ngắn: quy định kỹ thuật và hướng dẫn định lượng, báo cáo phát thải và loại bỏ khí nhà kính ở cấp tổ chức.

Một vài điểm cơ bản:

• Phiên bản: bản thứ hai, xuất bản tháng 12/2018, thay thế bản 2006. ISO/TC 207/SC 7 đang sửa đổi (bổ sung định nghĩa "phát thải tránh được"), chưa có bản mới.
• Đối tượng: mọi tổ chức, từ một nhà máy đến một tập đoàn nhiều cơ sở.
• Nội dung: nguyên tắc, ranh giới kiểm kê, định lượng, năm cơ sở, quản lý chất lượng, độ không chắc chắn, nội dung báo cáo và vai trò của tổ chức khi được thẩm tra.
• Tính chất: tự nguyện và trung lập với chương trình (GHG programme neutral). Nếu một chương trình bắt buộc có yêu cầu riêng, yêu cầu đó áp dụng thêm.

ISO 14064-1 dùng 5 nguyên tắc: phù hợp, đầy đủ, nhất quán, chính xác, minh bạch, giống GHG Protocol. So sánh hai khung có trong bài GHG Protocol là gì. Tổng quan ba bộ chuẩn (ISO 14064, GHG Protocol, IPCC) xem bài 3 tiêu chuẩn quốc tế quan trọng nhất.

Tháng 9/2025, GHG Protocol và ISO công bố cùng xây dựng một chuẩn doanh nghiệp hợp nhất. Đến khi chuẩn đó ban hành, ISO 14064-1:2018 vẫn là bản áp dụng.

6 hạng mục phát thải trong ISO 14064-1:2018 tương ứng Scope 1, 2, 3 thế nào?

Bản 2018 bỏ cách gọi "phát thải gián tiếp khác" của bản 2006 và chia phát thải gián tiếp thành 5 hạng mục cụ thể. Cộng với phát thải trực tiếp, ISO 14064-1 có 6 hạng mục. Bảng dưới đối chiếu gần đúng với Scope theo GHG Protocol:

Hạng mục 1 và 2 gần như trùng Scope 1 và Scope 2. Hạng mục 3–6 cùng phạm vi với Scope 3 nhưng chia theo nhóm khác. ISO/TS 14064-4:2025 (hướng dẫn áp dụng ISO 14064-1) có phụ lục đối chiếu chi tiết các hạng mục với GHG Protocol. Định nghĩa Scope và ví dụ cách tính có trong bài phát thải là gì, Scope 1, 2, 3.

Điểm khác quan trọng: với hạng mục 3–6, tổ chức không phải tính mọi thứ. Tiêu chuẩn yêu cầu xác định phát thải gián tiếp nào là đáng kể theo tiêu chí tổ chức tự đặt và công bố, rồi định lượng các nguồn đó. Phụ lục H của tiêu chuẩn hướng dẫn quy trình này.

6 hạng mục phát thải ISO 14064-1:2018 so với Scope 1, 2, 3

Ranh giới, năm cơ sở và độ không chắc chắn được quy định ra sao?

Ranh giới tổ chức (điều 5.1). Tổ chức gộp phát thải của các cơ sở theo một trong hai cách: kiểm soát (tài chính hoặc vận hành), tính 100% phát thải của cơ sở mình kiểm soát; hoặc tỷ lệ vốn góp, tính theo phần sở hữu. Cách gộp phải phù hợp với mục đích sử dụng báo cáo. Ví dụ, nếu công ty mẹ gộp số liệu tập đoàn theo kiểm soát vận hành, công ty con nên dùng cùng cách để số cộng được.

Ranh giới báo cáo (điều 5.2). Xác định phát thải trực tiếp, gián tiếp nào được đưa vào, xếp theo 6 hạng mục. Bản 2006 gọi là "ranh giới hoạt động"; bản 2018 đổi thành "ranh giới báo cáo".

Năm cơ sở (điều 6.4). Tổ chức chọn một năm làm mốc để theo dõi thay đổi, và rà soát lại số liệu năm cơ sở khi ranh giới hoặc phương pháp thay đổi đáng kể, chẳng hạn mua thêm nhà máy hay đổi hệ số. Năm cơ sở là điều kiện để đặt mục tiêu giảm phát thải có ý nghĩa.

Độ không chắc chắn (điều 8.3). Tổ chức đánh giá độ không chắc chắn của số liệu và kết quả. Cả Mẫu số 06 cũng có mục "Độ tin cậy, tính đầy đủ, độ không chắc chắn" (mục III.4), nên phần đánh giá này dùng chung được cho hai báo cáo.

Tiêu chuẩn còn có hai phụ lục bắt buộc: Phụ lục D về phát thải CO₂ sinh học và loại bỏ CO₂, Phụ lục E về cách xử lý điện. Nếu cơ sở đốt sinh khối (trấu, mùn cưa, bã mía) hoặc mua điện tái tạo, cần đọc kỹ hai phụ lục này.

Các bước kiểm kê khí nhà kính theo ISO 14064 diễn ra thế nào?

Theo cấu trúc tiêu chuẩn, một kỳ kiểm kê ISO 14064-1 gồm 7 bước:

1. Xác định mục đích và người dùng báo cáo: công ty mẹ, khách hàng, ngân hàng hay chương trình tự nguyện.
2. Chốt ranh giới tổ chức. Chọn kiểm soát hay tỷ lệ vốn; liệt kê cơ sở.
3. Chốt ranh giới báo cáo. Lập danh mục nguồn theo 6 hạng mục, đặt tiêu chí đáng kể cho hạng mục 3–6.
4. Định lượng. Chọn phương pháp, thu số liệu hoạt động, chọn hệ số có nguồn, tính phát thải từng khí rồi quy đổi CO₂e.
5. Chọn năm cơ sở và quy tắc tính lại.
6. Quản lý chất lượng. Lưu chứng từ, kiểm tra chéo, đánh giá độ không chắc chắn.
7. Lập báo cáo theo điều 9 (thông tin bắt buộc, khuyến nghị, tùy chọn). Nếu cần, mời bên độc lập thẩm tra theo ISO 14064-3.

Quy trình theo Nghị định 06 cho cơ sở trong danh mục có trong bài kiểm kê khí nhà kính là gì. Hai quy trình khác nhau chủ yếu ở bước 2 và bước 3.

Quy trình kiểm kê ISO 14064-1 gồm 7 bước

ISO 14064-1, ISO 14064-2, ISO 14064-3 và ISO 14065 khác nhau thế nào?

Bộ ISO 14064 có nhiều phần, mỗi phần cho một việc khác nhau:

Như vậy doanh nghiệp lập báo cáo theo ISO 14064-1. Bên độc lập thẩm tra báo cáo đó theo ISO 14064-3, ở mức đảm bảo hợp lý hoặc hạn chế. Tổ chức thẩm tra được công nhận theo ISO 14065, chuẩn này dùng cùng ISO/IEC 17029. Ai được thẩm định báo cáo theo Nghị định 06 và danh sách tổ chức được công nhận có trong bài thẩm định báo cáo kiểm kê khí nhà kính.

ISO 14064-1 không phải tiêu chuẩn hệ thống quản lý như ISO 14001 hay ISO 50001. Thẩm tra cho ra tuyên bố thẩm tra (verification statement) cho báo cáo một kỳ, không phải chứng chỉ cấp cho doanh nghiệp. Phần mềm lập báo cáo cũng không cần chứng nhận ISO 14064.

ISO 14064-1 và Nghị định 06 khác nhau ở đâu?

Nghị định 06/2022/NĐ-CP (sửa đổi bởi Nghị định 119/2025/NĐ-CP) giao 2.441 cơ sở trong danh mục Quyết định 42/2026/QĐ-TTg lập báo cáo kiểm kê theo Mẫu số 06 Phụ lục II, gửi UBND cấp tỉnh trước 31/3. Báo cáo gồm kết quả của hai năm liền kề năm nộp, tức 2025 và 2026 cho kỳ nộp năm 2027.

Nghị định không bắt buộc ISO 14064-1. Theo điểm c khoản 2 Điều 11, phương pháp kiểm kê cấp cơ sở do Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng các bộ quản lý lĩnh vực phổ biến, "phù hợp với hướng dẫn của Nghị định thư khí nhà kính" (GHG Protocol). Tuy vậy, một số thông tư ngành dẫn chiếu TCVN ISO 14064-1:2011 (bản chuyển đổi từ ISO 14064-1:2006) cho khâu kiểm soát chất lượng, ví dụ Thông tư 38/2023/TT-BCT của ngành Công Thương.

Hai báo cáo có chung phần lõi: ranh giới, nguồn, số liệu hoạt động, hệ số, kết quả, độ không chắc chắn. Cách điền Mẫu số 06 xem bài mẫu báo cáo kiểm kê khí nhà kính.

Làm sao dùng một bộ dữ liệu cho cả Mẫu số 06 và báo cáo ISO 14064-1?

Công ty con của tập đoàn nước ngoài hay nhà cung cấp cho nhãn hàng quốc tế thường phải nộp Mẫu số 06 cho tỉnh, đồng thời gửi báo cáo ISO 14064-1 cho công ty mẹ hoặc khách hàng. Hai bảng tính riêng dễ ra hai con số lệch nhau. Cách gọn hơn là thu số liệu một lần, gắn nhãn cho từng nguồn, rồi xuất hai báo cáo.

1. Thu số liệu theo tháng, theo từng cơ sở. Hóa đơn điện, nhật ký nhiên liệu, phiếu nạp môi chất lạnh, sản lượng, kèm chứng từ gốc.
2. Gắn hai nhãn cho mỗi nguồn. Loại nguồn theo thông tư ngành (cho Mẫu số 06) và hạng mục ISO (cho báo cáo tập đoàn).
3. Dùng một thư viện hệ số có nguồn. Ví dụ điện lưới năm 2024 dùng 0,6187 tCO₂/MWh theo Công văn 1232/BNNMT-BĐKH. Một cơ sở dùng 10.000 MWh điện sẽ có 6.187 tCO₂ ở cả hai báo cáo: phát thải gián tiếp từ năng lượng trong Mẫu số 06, hạng mục 2 trong báo cáo ISO. Cách chọn hệ số đúng năm xem bài hệ số phát thải lưới điện Việt Nam.
4. Xuất Mẫu số 06 cho từng cơ sở, đủ hai năm 2025 và 2026, nộp UBND cấp tỉnh trước 31/3/2027.
5. Xuất báo cáo ISO 14064-1 cho tổ chức, gộp các cơ sở theo cách công ty mẹ yêu cầu, thêm hạng mục 3–6 nếu đáng kể, ghi năm cơ sở.

Khi hai báo cáo cho số khác nhau, nguyên nhân thường nằm ở ranh giới (cơ sở so với tổ chức), ở hạng mục 3–6 (Mẫu số 06 không yêu cầu), hoặc ở bộ hệ số nóng lên toàn cầu (GWP) dùng khác nhau. Hãy ghi rõ các khác biệt này trong phần thuyết minh.

Phần mềm kiểm kê khí nhà kính EcoCheck lưu dữ liệu một lần và xuất báo cáo Mẫu số 06, báo cáo ISO 14064-1 và số liệu Scope 1, 2, 3. EcoCheck không thẩm tra, không chứng nhận; nếu cần thẩm tra, doanh nghiệp làm với tổ chức được công nhận. Nếu muốn chuyên gia làm trọn gói, xem dịch vụ kiểm kê khí nhà kính.

Một bộ dữ liệu cho cả Mẫu số 06 và báo cáo ISO 14064-1

Câu hỏi thường gặp

ISO 14064-1 là gì?

Là tiêu chuẩn quốc tế về định lượng và báo cáo khí nhà kính cấp tổ chức. Bản hiện hành ISO 14064-1:2018 chia phát thải thành 6 hạng mục; hạng mục 1 tương ứng Scope 1, hạng mục 2 tương ứng Scope 2, hạng mục 3–6 tương ứng Scope 3.

Doanh nghiệp Việt Nam có bắt buộc áp dụng ISO 14064-1 không?

Không. Nghĩa vụ pháp lý là báo cáo Mẫu số 06 theo Nghị định 06/2022/NĐ-CP (sửa đổi bởi Nghị định 119/2025/NĐ-CP) cho cơ sở có tên trong Quyết định 42/2026/QĐ-TTg, nộp trước 31/3/2027. ISO 14064-1 thường do công ty mẹ, khách hàng hoặc nhà đầu tư yêu cầu.

ISO 14064-1 và ISO 14064-3 khác nhau thế nào?

ISO 14064-1 dùng để lập báo cáo kiểm kê. ISO 14064-3:2019 dùng để thẩm tra báo cáo đó. Doanh nghiệp áp dụng phần 1; tổ chức thẩm tra áp dụng phần 3 và được công nhận theo ISO 14065:2020 cùng ISO/IEC 17029:2019.

Có "chứng nhận ISO 14064" không?

Không theo nghĩa chứng chỉ hệ thống quản lý. Bên thẩm tra độc lập đánh giá báo cáo của một kỳ theo ISO 14064-3 và phát hành tuyên bố thẩm tra cho báo cáo đó.

Một bộ dữ liệu có dùng được cho cả Mẫu số 06 và báo cáo ISO 14064-1 không?

Có, nếu mỗi nguồn được gắn cả loại nguồn theo thông tư ngành và hạng mục ISO, và dùng chung thư viện hệ số có nguồn. Khác biệt chính nằm ở ranh giới báo cáo, hạng mục 3–6 và kỳ báo cáo; cần ghi rõ trong thuyết minh.

Nguồn (kiểm tra 12/11/2026)

• ISO 14064-1:2018: lời nói đầu, mục lục, điều 4 và 5.1 (bản xem trước).
• ISO 14064-3:2019: phạm vi, mức đảm bảo (bản xem trước).
• ISO 14064-2:2019.
• ISO/TS 14064-4:2025: mục lục, lời giới thiệu (6 hạng mục), phụ lục B đối chiếu GHG Protocol (bản xem trước).
• ISO/TC 207/SC 7: tiêu chuẩn đang sửa đổi.
• IAF: ISO 14065:2020 và ISO/IEC 17029.
• GHG Protocol: hợp tác với ISO (9/2025).
• Văn bản hợp nhất 48/VBHN-BNNMT ngày 15/4/2026 – Nghị định 06/2022/NĐ-CP: Điều 11, Mẫu số 06 Phụ lục II.
• Nghị định 119/2025/NĐ-CP ngày 09/6/2025.
• Quyết định 42/2026/QĐ-TTg: danh mục 2.441 cơ sở.
• Thông tư 38/2023/TT-BCT: dẫn chiếu TCVN ISO 14064-1:2011.
• Công văn 1232/BNNMT-BĐKH: hệ số phát thải lưới điện 2024 là 0,6187 tCO₂/MWh.