SBTi là gì? Mục tiêu giảm phát thải dựa trên khoa học

SBTi (Science Based Targets initiative) là tổ chức đặt chuẩn và thẩm định mục tiêu giảm phát thải khí nhà kính của doanh nghiệp theo khoa học khí hậu, tức mức giảm cần thiết để giữ nóng lên toàn cầu ở 1,5°C và đạt net-zero muộn nhất năm 2050. Mục tiêu SBTi là tự nguyện, nhưng nhà máy Việt Nam ngày càng bị khách hàng toàn cầu yêu cầu, vì phát thải của nhà cung cấp nằm trong Phạm vi 3 của khách.

Bài này giải thích mục tiêu ngắn hạn, dài hạn và net-zero theo SBTi, mức giảm tối thiểu, ngưỡng Phạm vi 3, FLAG cho ngành nông lâm nghiệp, trạng thái chuẩn Net-Zero phiên bản 2.0, và cách dùng một bộ số liệu cho cả SBTi lẫn nghĩa vụ kiểm kê theo Nghị định 06. Nếu cần đặt mục tiêu và lộ trình giảm ngay trên số liệu kiểm kê, xem giải pháp giảm phát thải và mục tiêu của EcoCheck. Tiêu chí được đối chiếu với tài liệu gốc trên sciencebasedtargets.org. Cập nhật: 12/11/2026.

SBTi là gì và ai đứng sau?

SBTi viết tắt của Science Based Targets initiative, tạm dịch "sáng kiến mục tiêu dựa trên khoa học". Tổ chức này xây dựng chuẩn, công cụ và hướng dẫn để doanh nghiệp đặt mục tiêu giảm phát thải phù hợp với khoa học khí hậu. Đối tác của SBTi gồm CDP, UN Global Compact, We Mean Business Coalition, WRI và WWF. Việc thẩm định do công ty con SBTi Services thực hiện, có thu phí.

"Mục tiêu dựa trên khoa học" nghĩa là mức giảm được tính từ lộ trình phát thải toàn cầu hoặc theo ngành, không do doanh nghiệp tự chọn.

Theo Target Dashboard của SBTi (truy cập 12/11/2026, bản cập nhật gần nhất có ngày công bố 05/11/2026), có 14.382 doanh nghiệp đã có mục tiêu được thẩm định hoặc đã cam kết đặt mục tiêu. Trong đó 12.308 doanh nghiệp có mục tiêu được thẩm định, 2.884 có mục tiêu net-zero, 2.228 đang trong thời gian cam kết.

Quy trình gồm ba bước: cam kết (có 24 tháng để nộp mục tiêu), nộp thẩm định (thường xong trong 12 tuần), rồi công bố và báo cáo tiến độ hằng năm.

Quy trình đặt mục tiêu dựa trên khoa học với SBTi

Mục tiêu ngắn hạn, dài hạn và net-zero theo SBTi khác nhau thế nào?

Hiện nay doanh nghiệp nộp theo Tiêu chí ngắn hạn 5.3.1 và Chuẩn Net-Zero 1.3.1 (cùng ban hành tháng 4/2026):

• Mục tiêu ngắn hạn (near-term). Kéo dài tối thiểu 5 năm, tối đa 10 năm kể từ ngày nộp. Năm cơ sở không sớm hơn 2015. Phải phủ ít nhất 95% phát thải Phạm vi 1 và 2 toàn công ty.
• Mục tiêu dài hạn (long-term). Năm mục tiêu muộn nhất 2050. Với lộ trình liên ngành, mức giảm tương đương ít nhất 90% so với năm cơ sở. Phải phủ ít nhất 95% Phạm vi 1 và 2, 90% Phạm vi 3.
• Mục tiêu net-zero. Gồm cả mục tiêu ngắn hạn và dài hạn. Phát thải còn lại ở năm net-zero phải trung hòa bằng loại bỏ carbon; tín chỉ carbon không tính là giảm phát thải.

Về mức tham vọng, mục tiêu ngắn hạn Phạm vi 1 và 2 phải tối thiểu phù hợp 1,5°C. Mục tiêu Phạm vi 3 phải tối thiểu "thấp hơn nhiều so với 2°C" (well-below 2°C). Với lộ trình liên ngành (cross-sector), Chuẩn Net-Zero 1.3.1 nêu mức giảm tuyến tính tối thiểu là 4,2% mỗi năm cho Phạm vi 1 và 2 và 2,5% mỗi năm cho Phạm vi 3. Tỷ lệ này tăng khi năm cơ sở muộn hơn. Ví dụ: năm cơ sở 2025, mục tiêu 2030, giảm 4,2% mỗi năm thì Phạm vi 1 và 2 giảm khoảng 21%. Số chính xác phải tính bằng công cụ của SBTi.

Net zero khác trung hòa carbon thế nào, xem bài Net Zero là gì.

Các ngưỡng chính của mục tiêu SBTi theo tiêu chí hiện hành

Khi nào phải đặt mục tiêu Phạm vi 3?

Phạm vi 3 là phát thải trong chuỗi giá trị. Nếu chưa rõ ba phạm vi, đọc bài phát thải là gì: Scope 1, 2, 3 và GHG Protocol là gì.

Theo Tiêu chí ngắn hạn 5.3.1:

• Nếu Phạm vi 3 liên quan chiếm từ 40% trở lên tổng phát thải Phạm vi 1, 2 và 3, doanh nghiệp phải đặt mục tiêu Phạm vi 3 (tiêu chí C4).
• Các mục tiêu Phạm vi 3 phải cùng phủ ít nhất 67% tổng phát thải Phạm vi 3 (tiêu chí C6). Có thể là mục tiêu giảm phát thải, gắn kết nhà cung cấp/khách hàng, hoặc kết hợp.
• Không được loại trừ quá 5% phát thải Phạm vi 3 khỏi kiểm kê (tiêu chí C5).

Với nhà sản xuất có nhiều nguyên liệu mua vào, Phạm vi 3 thường vượt ngưỡng 40%. Vì vậy khách hàng lớn phải xin số liệu từ nhà cung cấp. Phiên bản 2.0 thay ngưỡng 40% và 67% bằng "danh mục đáng kể": mọi danh mục chiếm từ 5% phát thải Phạm vi 3 (danh mục 1–14) trở lên.

SBTi FLAG: doanh nghiệp nông nghiệp, thực phẩm, lâm sản cần biết gì?

FLAG (Forest, Land and Agriculture) là hướng dẫn cho phát thải từ rừng, đất và nông nghiệp. Mục tiêu FLAG đặt tách khỏi mục tiêu năng lượng, công nghiệp.

Hai nhóm bắt buộc đặt mục tiêu FLAG:

• Doanh nghiệp có phát thải FLAG chiếm từ 20% trở lên tổng phát thải các phạm vi.
• Doanh nghiệp thuộc các ngành: lâm sản và giấy (lâm nghiệp, gỗ, bột giấy, giấy, cao su), sản xuất nông nghiệp, chăn nuôi, chế biến thực phẩm và đồ uống, bán lẻ thực phẩm, thuốc lá.

Mục tiêu FLAG ngắn hạn phải phủ ít nhất 95% phát thải FLAG thuộc Phạm vi 1 và 2, và ít nhất 67% phát thải FLAG thuộc Phạm vi 3. Mục tiêu dài hạn phải giảm ít nhất 72% muộn nhất năm 2050. Bắt buộc cam kết không phá rừng, với mốc chấm dứt năm 2020 hoặc sớm hơn.

Có lộ trình riêng cho 10 mặt hàng: thịt bò, gà, sữa, da, ngô, dầu cọ, thịt lợn, gạo, đậu tương, lúa mì. Hướng dẫn FLAG được cập nhật lên phiên bản 1.2 vào tháng 3/2026. SBTi lấy ý kiến cho phiên bản 2 từ tháng 6 đến tháng 10/2026; việc sửa đổi sẽ mất hơn 12 tháng. Biện pháp giảm xem bài giải pháp giảm phát thải khí nhà kính cho doanh nghiệp.

Chuẩn Net-Zero SBTi phiên bản 2.0: tình trạng tháng 11/2026

Corporate Net-Zero Standard phiên bản 2.0 được Hội đồng Quản trị SBTi thông qua ngày 21/5/2026 và công bố ngày 11/6/2026. Các mốc tiếp theo:

Những thay đổi chính:

• Chia hai nhóm doanh nghiệp. Nhóm A: doanh thu từ 450 triệu euro hoặc từ 1.000 lao động quy đổi toàn thời gian, ở mọi quốc gia. Ở nước thu nhập cao, doanh nghiệp còn thuộc nhóm A nếu phát thải Phạm vi 1 và 2 từ 10.000 tCO₂e, hoặc đạt hai trong ba ngưỡng: tổng tài sản 25 triệu euro, doanh thu 50 triệu euro, 250 lao động. Còn lại là nhóm B. Quốc gia xét theo nơi đăng ký của công ty mẹ cao nhất.
• Net-zero trở thành tùy chọn. Mục tiêu ngắn hạn 5 năm là bắt buộc.
• Tách mục tiêu theo phạm vi. Nhóm A đặt riêng mục tiêu Phạm vi 1, 2 và 3. Nhóm B đặt riêng Phạm vi 1 và 2; Phạm vi 3 là tùy chọn. Mục tiêu Phạm vi 1 và 2 phải phủ 100% phát thải.
• Phạm vi 2 tính theo vị trí (location-based); năm cơ sở là năm gần nhất có đủ số liệu.
• Đảm bảo số liệu. Nhóm A cần bên thứ ba đảm bảo có giới hạn (limited assurance) cho kiểm kê.

Việt Nam được Ngân hàng Thế giới nâng lên nhóm thu nhập trung bình cao từ ngày 01/7/2026, chưa phải thu nhập cao. Vì vậy, doanh nghiệp có công ty mẹ đăng ký tại Việt Nam chỉ vào nhóm A khi doanh thu từ 450 triệu euro hoặc từ 1.000 lao động. Nhà máy FDI xét theo công ty mẹ ở nước ngoài. Cách SME tiếp cận cả hai phiên bản xem bài Net Zero cho SME.

Các mốc chuyển từ Chuẩn Net-Zero 1.3.1 sang 2.0

Vì sao nhà cung cấp Việt Nam bị khách hàng hỏi về SBTi?

Khách hàng có mục tiêu Phạm vi 3 phải chứng minh tiến độ. Cách phổ biến là mục tiêu gắn kết nhà cung cấp (supplier engagement). Theo tiêu chí C19 phiên bản 5.3.1:

• Khách hàng cam kết một tỷ lệ nhà cung cấp, tính theo phát thải hoặc theo chi tiêu mua hàng, sẽ có mục tiêu dựa trên khoa học.
• Mục tiêu này phải hoàn thành trong tối đa 5 năm kể từ ngày nộp.
• Mục tiêu của nhà cung cấp phải theo Tiêu chí ngắn hạn mới nhất. SBTi khuyến nghị, nhưng không bắt buộc, nhà cung cấp được SBTi thẩm định.

Phiên bản 2.0 mở rộng thành mục tiêu "căn chỉnh nhà cung cấp" (supplier alignment): tăng tỷ lệ nhà cung cấp cấp 1, tính theo phát thải hoặc chi tiêu, đang chuyển đổi hoặc đã phù hợp net-zero. Nói cách khác, "nhà cung cấp SBTi" là nhà cung cấp giúp khách đạt chỉ tiêu này.

Thực tế, yêu cầu thường đến theo thứ tự: xin số liệu Phạm vi 1 và 2, rồi phát thải theo sản phẩm, rồi hỏi đã cam kết SBTi chưa.

SBTi khác kiểm kê theo Nghị định 06 và kế hoạch giảm nhẹ (KHGN) thế nào?

SBTi là chuẩn tự nguyện. Nghị định 06/2022/NĐ-CP (sửa đổi bởi Nghị định 119/2025/NĐ-CP) là nghĩa vụ pháp lý với cơ sở trong danh mục.

Khác biệt lớn nhất là mức tham vọng: kế hoạch giảm nhẹ do cơ sở tự đề xuất, còn SBTi đòi mức giảm tối thiểu theo khoa học. Cách lập kế hoạch chi tiết có trong bài kế hoạch giảm nhẹ phát thải khí nhà kính cấp cơ sở; báo cáo kết quả hằng năm xem bài báo cáo giảm nhẹ phát thải khí nhà kính.

Một bộ số liệu cho cả SBTi lẫn Nghị định 06: cần chuẩn bị gì?

Hóa đơn điện, sổ nhiên liệu, môi chất lạnh nạp bổ sung, sản lượng là đầu vào chung của Mẫu 06 và Phạm vi 1, 2 theo SBTi. Nên dựng một sổ dữ liệu, rồi xuất ra từng mẫu.

1. Chốt năm cơ sở có đủ số liệu. Với cơ sở trong danh mục, năm 2025 vừa là năm kiểm kê bắt buộc, vừa có thể là năm cơ sở SBTi.
2. Ghi số liệu theo tháng, theo cơ sở, kèm chứng từ. Cả Nghị định 06 và SBTi 2.0 đều cần số liệu kiểm tra được.
3. Tính Phạm vi 2 theo vị trí. Hệ số lưới điện năm 2024 là 0,6187 tCO₂/MWh. Chứng chỉ điện ghi riêng.
4. Mở rộng ra Phạm vi 3 dần dần. Bắt đầu từ danh mục 1 (hàng mua vào) và 4 (vận chuyển đầu vào).
5. Dùng cùng kịch bản cho hai loại mục tiêu. Cùng danh sách biện pháp vừa đưa vào Mẫu 02, vừa kiểm tra có đạt mức SBTi không.

Cách này tránh hai con số vênh nhau giữa báo cáo nộp tỉnh và số gửi khách. Trên nền tảng kiểm kê khí nhà kính EcoCheck, cùng một sổ kiểm kê xuất được Mẫu 06, và dùng để đặt mục tiêu theo từng phạm vi trong phần giảm phát thải và mục tiêu.

Câu hỏi thường gặp

SBTi là gì, có bắt buộc với doanh nghiệp Việt Nam không?

SBTi là tổ chức đặt chuẩn và thẩm định mục tiêu giảm phát thải theo khoa học khí hậu. Pháp luật Việt Nam không bắt buộc. Nghĩa vụ pháp lý là kiểm kê và kế hoạch giảm nhẹ theo Nghị định 06; SBTi thường do khách hàng hoặc công ty mẹ yêu cầu.

Mục tiêu SBTi phải giảm bao nhiêu phần trăm mỗi năm?

Theo Chuẩn Net-Zero 1.3.1, lộ trình liên ngành yêu cầu giảm tuyến tính tối thiểu 4,2% mỗi năm cho Phạm vi 1 và 2, 2,5% mỗi năm cho Phạm vi 3. Tỷ lệ tăng lên khi năm cơ sở muộn hơn. Một số ngành phải dùng lộ trình riêng.

Nên đặt mục tiêu theo phiên bản 1.3.1 hay 2.0?

Phiên bản 2.0 có hiệu lực từ 31/01/2027. Từ 01/02/2027 đến 31/01/2028, doanh nghiệp được chọn một trong hai. Sau 31/01/2028 chỉ còn phiên bản 2.0. Doanh nghiệp mới bắt đầu nên chuẩn bị số liệu theo 2.0.

Số liệu kiểm kê Mẫu 06 có dùng được cho SBTi không?

Dùng được cho phần lớn Phạm vi 1 và 2, nếu cùng ranh giới và phương pháp. SBTi tính cho toàn công ty, nên cần gộp các cơ sở và bổ sung văn phòng, kho. Phạm vi 3 phải kiểm kê thêm vì Nghị định 06 không yêu cầu.

Nguồn (kiểm tra 12/11/2026)

• SBTi Target Dashboard: số doanh nghiệp, truy cập 12/11/2026.
• SBTi Corporate Near-Term Criteria V5.3.1 (4/2026): C3–C6, C13, C15–C19, bảng FLAG.
• SBTi Corporate Net-Zero Standard V1.3.1 (4/2026): mức giảm 4,2% và 2,5%, ngưỡng phủ 95% và 90%.
• SBTi Corporate Net-Zero Standard V2.0 Criteria (6/2026): nhóm A/B, C9, C10, C14, C15, C17.
• SBTi: tài liệu tóm tắt thay đổi phiên bản 2.0: ngày thông qua, hiệu lực, giai đoạn chuyển tiếp.
• SBTi, 01/10/2026: lịch thẩm định theo phiên bản 2.0.
• SBTi: Forest, Land and Agriculture (FLAG).
• SBTi: How it works: cam kết 24 tháng, thẩm định khoảng 12 tuần.
• Ngân hàng Thế giới, 01/7/2026: phân nhóm thu nhập các nước.
• Văn bản hợp nhất 48/VBHN-BNNMT ngày 15/4/2026 – Nghị định 06/2022/NĐ-CP: Điều 11, 13; Mẫu 06 Phụ lục II, Mẫu 02 Phụ lục III và IV.