Kiểm kê khí nhà kính ngành xi măng 2026: hạn ngạch, CBAM

Khoảng 92 cơ sở xi măng thuộc danh mục kiểm kê khí nhà kính của Quyết định 42/2026/QĐ-TTg (hiệu lực 25/9/2026); 51 cơ sở được phân bổ hạn ngạch theo Quyết định 263/QĐ-TTg. Nhóm này kiểm kê hai năm một lần từ 2026, gửi báo cáo đã thẩm định cho Bộ NN&MT trước 01/12/2027.

Cập nhật: 17/10/2026.

Bao nhiêu cơ sở xi măng phải kiểm kê khí nhà kính năm 2026?

Xi măng vừa bắt buộc kiểm kê, vừa thí điểm hạn ngạch cùng nhiệt điện, sắt thép, vừa chịu CBAM khi xuất sang EU.

• Danh mục kiểm kê: Quyết định 42/2026/QĐ-TTg (ký 10/8/2026) nêu 2.441 cơ sở. EcoCheck đếm trên bản số hóa (OCR) phụ lục: 92 dòng ghi ngành "Sản xuất xi măng" hoặc tương đương, thuộc Bộ Xây dựng, ở 22 tỉnh, thành; nhiều nhất là Ninh Bình (13) và TP. Hồ Chí Minh (12). Thêm 4 cơ sở tên có chữ "xi măng" nhưng ghi ngành "Sản xuất vật liệu xây dựng".
• Danh sách được phân bổ hạn ngạch: Quyết định 263/QĐ-TTg (ký 09/2/2026) duyệt tổng hạn ngạch cho 110 cơ sở: 34 nhiệt điện, 25 sắt thép, 51 xi măng.

Dữ liệu OCR có thể lệch vài đơn vị, nên tra đích danh tên nhà máy trong QĐ 42. Xem thêm doanh nghiệp có phải kiểm kê khí nhà kính không.

Nhà máy xi măng nộp báo cáo kiểm kê theo lịch nào?

Cơ sở thông thường nộp Mẫu 06 cho UBND cấp tỉnh trước 31/3/2027 (điểm b khoản 4 Điều 11). Nhà máy nhiệt điện, sắt thép, xi măng thuộc danh mục áp dụng điểm c khoản 4 Điều 11 Nghị định 06 hợp nhất: lập Mẫu 06 hai năm một lần từ năm 2026 và không thực hiện điểm b.

Hạn ngạch nộp trả tối thiểu bằng phát thải trực tiếp đã kiểm kê trong giai đoạn, trừ tín chỉ bù trừ (Điều 19 khoản 5). Vì vậy nhà máy cần số liệu đủ cả 2025 và 2026. Xem thẩm định báo cáo kiểm kê khí nhà kính.

Lưu ý: hạn ngạch chỉ tính cho cơ sở sản xuất clinker (Phương pháp 01 Phụ lục I); trạm nghiền nên xác nhận lịch nộp với Sở Xây dựng.

Các mốc kiểm kê, thẩm định và nộp trả hạn ngạch của nhà máy xi măng

Phát thải ngành xi măng đến từ đâu?

Thông tư 13/2024/TT-BXD (hiệu lực 05/02/2025) hướng dẫn kiểm kê ngành Xây dựng. Điều 17 nêu ba nhóm nguồn: đốt nhiên liệu, điện mua vào, nung nguyên liệu chứa cacbonat; khí gồm CO₂, CH₄, N₂O.

Nguồn đặc thù là clinker phát thải CO₂ ngay trong phản ứng hóa học. Đá vôi bị nung phân hủy: CaCO₃ → CaO + CO₂. Lượng CO₂ này không phụ thuộc nhiên liệu. Theo IPCC 2006 Tập 3 Chương 2, hệ số mặc định giả định clinker chứa 65% CaO lấy hoàn toàn từ CaCO₃: 0,51 tCO₂/tấn clinker, nhân hệ số bụi lò (CKD) mặc định 1,02 thành 0,52 tCO₂/tấn clinker.

Thông tư 13/2024 ưu tiên nhiệt trị đo tại cơ sở, phòng thí nghiệm VILAS và đồng hồ còn hạn kiểm định (Điều 19, 20). Xem hệ số phát thải nhiên liệu và hệ số lưới điện Việt Nam.

Nguồn phát thải, số liệu cần thu thập và hệ số mặc định

Ví dụ tính phát thải một nhà máy clinker

Ví dụ minh họa, mọi thông số là giả định: sản lượng 1 triệu tấn clinker/năm; tiêu hao nhiệt 3,3 GJ/tấn clinker bằng than antraxit; 1,3 triệu tấn xi măng (tỷ lệ clinker 0,77); điện 90 kWh/tấn xi măng. GWP theo AR6 (CH₄ hóa thạch 29,8; N₂O 273).

Phát thải trực tiếp (quá trình + đốt) khoảng 846.700 tấn, tức 0,85 tCO₂/tấn clinker, là phần dùng để nộp trả hạn ngạch. Cường độ chung khoảng 0,71 tCO₂/tấn xi măng. Thử với số liệu thật của nhà máy bằng công cụ tính Scope 1, 2.

Ví dụ minh họa cơ cấu phát thải một nhà máy xi măng (giả định)

Hạn ngạch phát thải xi măng được tính thế nào?

Theo Phương pháp 01 Phụ lục I Nghị định 06, hạn ngạch của cơ sở năm y tính bằng: A = P × B × T.

• P: sản lượng clinker trung bình ba năm liền trước.
• B: phát thải trung bình trên tấn clinker của các cơ sở xi măng được phân bổ.
• T = (1 + g) × (1 − r): g là mục tiêu tăng trưởng, r là mục tiêu giảm phát thải.

Nhà máy có cường độ trên tấn clinker cao hơn trung bình ngành sẽ thiếu hạn ngạch. QĐ 263 chỉ công bố tổng chung; theo Diễn đàn Doanh nghiệp (16/4/2026), phần của xi măng tương đương khoảng 28,8% tổng hạn ngạch năm 2025 và 28,1% năm 2026. Hạn ngạch được phân bổ miễn phí 100%.

Cơ sở thiếu có thể mua trên sàn, vay tối đa 15% từ giai đoạn sau, hoặc dùng tín chỉ bù trừ. Nộp trả thiếu bị phạt và bị trừ vào hạn ngạch kỳ sau (Điều 19 khoản 5 điểm e). Giá VN2025 đến nay 130.000–136.000 đồng/tấn, thanh khoản rất thấp; xem giá hạn ngạch VN2025 trên HNX và thị trường carbon Việt Nam 2026.

CBAM xi măng: nhà máy xuất khẩu cần chuẩn bị gì?

Xi măng và clinker (mã CN 2523) chịu CBAM chính thức từ 01/01/2026. Khác thép, nhôm, CBAM xi măng tính cả phát thải trực tiếp và gián tiếp (điện).

• Không có giá trị mặc định riêng cho Việt Nam. Quy định (EU) 2025/2621 (sửa bởi 2026/1740) không có dòng xi măng Việt Nam, nên dùng bảng "các nước khác": xi măng poóc lăng xám 2523 29 00 là 1,440 tCO₂tđ/tấn; clinker xám 1,410.
• Mức cộng thêm khi dùng mặc định: 10% năm 2026, 20% năm 2027, 30% từ 2028.
• Chi phí minh họa: giá chứng chỉ quý 3/2026 là 82,32 EUR, xi măng xám theo mặc định tốn khoảng 76,94 EUR/tấn (xem giá trị mặc định CBAM Việt Nam).
• Mốc: tờ khai CBAM năm 2026 nộp trước 30/9/2027 theo Hỏi đáp CBAM của Ủy ban châu Âu.

Cường độ ví dụ (0,71) thấp hơn nhiều mức mặc định 1,440, nên số liệu thực tế đã kiểm định thường có lợi hơn cho khách nhập khẩu. Một bộ dữ liệu clinker, nhiên liệu, điện phục vụ cả Mẫu 06, hạn ngạch và CBAM.

Giảm phát thải ngành xi măng bằng cách nào?

• Giảm tỷ lệ clinker trong xi măng. Phát thải quá trình tỷ lệ thuận với lượng clinker. Ví dụ giả định: hạ tỷ lệ clinker từ 0,77 xuống 0,70 bằng phụ gia (xỉ, tro bay, đá vôi) giảm khoảng 9% phát thải quá trình trên mỗi tấn xi măng. Lưu ý: cách này không giảm cường độ trên tấn clinker, là chỉ số tính hạn ngạch.
• Nhiên liệu thay thế. Đồng xử lý rác, lốp, sinh khối thay than. CO₂ từ sinh khối khai báo riêng, không cộng vào tổng (Điều 25 Thông tư 13/2024); phần cacbon hóa thạch trong RDF vẫn tính.
• Thu hồi nhiệt khí thải phát điện (WHR). Theo Bộ Xây dựng, hệ thống 6 MW tại Xi măng VICEM Tam Điệp khánh thành 19/12/2025, dự kiến phát trên 36.000 MWh/năm, khoảng 30% nhu cầu điện. WHR giảm Phạm vi 2 và chi phí CBAM, nhưng không giảm phát thải trực tiếp phải nộp trả hạn ngạch.
• Hiệu suất lò nung, calciner. Phụ lục II Thông tư 13/2024 liệt kê biện pháp tăng hiệu suất năng lượng, làm căn cứ lập kế hoạch giảm nhẹ cấp cơ sở.

Cần hỗ trợ trọn gói, xem dịch vụ kiểm kê khí nhà kính EcoCheck và quy trình kiểm kê khí nhà kính 2026.

Câu hỏi thường gặp về kiểm kê khí nhà kính ngành xi măng

Có bao nhiêu cơ sở xi măng phải kiểm kê khí nhà kính?

Theo dữ liệu số hóa phụ lục Quyết định 42/2026/QĐ-TTg, khoảng 92 trong 2.441 cơ sở ghi ngành sản xuất xi măng. 51 cơ sở xi măng được phân bổ hạn ngạch theo Quyết định 263/QĐ-TTg.

Nhà máy xi măng có phải nộp báo cáo cho UBND tỉnh trước 31/3/2027 không?

Theo điểm c khoản 4 Điều 11 Nghị định 06 hợp nhất, cơ sở xi măng thuộc danh mục không áp dụng điểm b. Cơ sở được phân bổ hạn ngạch gửi báo cáo đã thẩm định cho Bộ Nông nghiệp và Môi trường trước 01/12, từ năm 2027.

Hệ số phát thải CO₂ của clinker là bao nhiêu?

IPCC 2006 đưa hệ số mặc định 0,52 tCO₂/tấn clinker, gồm 0,51 từ phân hủy CaCO₃ và hệ số bụi lò 1,02. Nên dùng hàm lượng CaO, MgO đo thực tế.

Hạn ngạch phát thải xi măng được tính theo sản phẩm nào?

Theo tấn clinker: sản lượng trung bình ba năm × phát thải trung bình trên tấn clinker của ngành × hệ số T (Phương pháp 01 Phụ lục I Nghị định 06).

Xi măng xuất khẩu sang EU chịu CBAM thế nào?

Chịu CBAM từ 2026, tính cả phát thải trực tiếp và gián tiếp. Không có số mặc định riêng cho Việt Nam: dùng 1,440 tCO₂tđ/tấn xi măng xám, cộng 10% năm 2026.

Điện có tính vào lượng hạn ngạch phải nộp trả không?

Không. Lượng nộp trả tối thiểu bằng phát thải trực tiếp đã kiểm kê trừ tín chỉ bù trừ (Điều 19 khoản 5). Điện vẫn kiểm kê trong Mẫu 06 và tính vào CBAM xi măng.

Đọc thêm: Kiểm kê khí nhà kính theo ngành 2026: 2.441 cơ sở QĐ 42 chia theo lĩnh vực