Kiểm kê khí nhà kính ngành thép 2026: hạn ngạch, CBAM

Kiểm kê khí nhà kính ngành thép bắt buộc với khoảng 146 cơ sở sắt thép trong Quyết định 42/2026/QĐ-TTg (hiệu lực 25/9/2026); 25 cơ sở thép thô được phân bổ hạn ngạch theo Quyết định 263/QĐ-TTg. Nhóm này kiểm kê hai năm một lần từ 2026, gửi báo cáo đã thẩm định cho Bộ NN&MT trước 01/12/2027.

Cập nhật: 17/10/2026.

Nhà máy thép có phải kiểm kê khí nhà kính không?

Có, nếu nhà máy có tên trong danh mục, lập theo ngưỡng Điều 6 Nghị định 06/2022/NĐ-CP: phát thải từ 3.000 tCO₂tđ/năm hoặc tiêu thụ từ 1.000 TOE/năm. Như xi măng, thép chịu thêm hạn ngạch, CBAM.

• Danh mục kiểm kê: Quyết định 42/2026/QĐ-TTg (ký 10/8/2026) nêu 2.441 cơ sở. EcoCheck đếm trên bản số hóa (OCR) phụ lục: 113 dòng ghi ngành sắt, thép, gang, đúc sắt thép và 33 dòng tên thép, tôn nhưng ghi ngành "sản phẩm kim loại": 146 cơ sở, thuộc Bộ Công Thương, ở 23 tỉnh, thành.
• Đối chiếu báo chí: Dân trí (24/9/2026) nêu nhóm "sắt thép – luyện kim" 163 cơ sở. Cộng 27 cơ sở luyện kim màu, EcoCheck ra 173; chênh do cách gom ngành và OCR.
• Danh sách hạn ngạch: Quyết định 263/QĐ-TTg (ký 09/2/2026) duyệt tổng hạn ngạch cho 110 cơ sở: 34 nhiệt điện, 25 sắt thép, 51 xi măng.

Nhiều nhất: TP. Hồ Chí Minh (38), Hưng Yên (18), Tây Ninh (15), Thái Nguyên (12), Hải Phòng (12). Nên tra đích danh tên nhà máy trong QĐ 42. Cơ sở có trong QĐ 13/2024 nhưng không còn trong QĐ 42 được miễn báo cáo từ 2027 (Điều 3 khoản 3); xem phân tích QĐ 42.

Phân bố 146 cơ sở sắt thép phải kiểm kê theo tỉnh (đếm trên bản OCR QĐ 42)

Cơ sở sắt thép nộp báo cáo kiểm kê theo lịch nào?

Cơ sở khác nộp Mẫu 06 cho UBND tỉnh trước 31/3/2027 (điểm b khoản 4 Điều 11). Nhiệt điện, sắt thép, xi măng áp dụng điểm c khoản 4 Điều 11 Nghị định 06 hợp nhất: lập Mẫu 06 hai năm một lần từ năm 2026 và không thực hiện điểm b.

Lưu ý: hạn ngạch chỉ áp cho cơ sở sản xuất thép thô (Phương pháp 01 Phụ lục I). Nhà máy chỉ cán, mạ tôn, làm ống từ phôi, cuộn mua ngoài vẫn kiểm kê nếu có tên trong QĐ 42; nên xác nhận lịch nộp với Sở Công Thương. Vi phạm về kiểm kê bị xử phạt theo Điều 45 Nghị định 45/2022/NĐ-CP, với tổ chức tới 100 triệu đồng. Xem thẩm định báo cáo kiểm kê khí nhà kính.

Các mốc kiểm kê, thẩm định và nộp trả hạn ngạch của nhà máy thép

Phát thải ngành thép Việt Nam đến từ đâu theo từng công nghệ?

Thông tư 38/2023/TT-BCT (hiệu lực 11/02/2024) hướng dẫn kiểm kê ngành Công Thương: nguồn trực tiếp (đốt nhiên liệu, quá trình, phát tán) và gián tiếp (điện, hơi mua vào) theo Điều 16; hệ số ưu tiên tính theo công nghệ thực tế, theo IPCC 2006 (Điều 18).

• Lò cao – lò thổi (BF-BOF): quặng thiêu kết và than cốc thành gang lỏng, lò thổi oxy khử cacbon thành thép. CO₂ chủ yếu sinh ra khi than cốc khử quặng.
• Lò điện hồ quang (EAF): nấu phế liệu (có khi thêm gang, DRI). Phát thải trực tiếp nhỏ (điện cực, than phun); phần lớn nằm ở điện.
• Cán, mạ: lò nung phôi đốt FO, khí, LPG; điện cho máy cán, dây chuyền mạ.

IPCC 2006 Tập 3 Chương 4 đưa hệ số Bậc 1 (Bảng 4.1):

Bậc 1 là hệ số cấp quốc gia; nhà máy nên dùng cân bằng cacbon Bậc 2: cacbon vào (than cốc 0,83 kgC/kg, điện cực 0,82, Bảng 4.3) trừ cacbon trong thép, khí lò bán ra ngoài, tránh tính trùng với phần đốt nhiên liệu. Nhiên liệu đốt tra hệ số phát thải nhiên liệu.

Ví dụ tính phát thải nhà máy lò cao và nhà máy lò điện

Mọi thông số là giả định, dùng hệ số Bậc 1. Nhà máy A (BF-BOF): 1 triệu tấn thép thô/năm, tỷ lệ quy đổi theo IPCC (0,94 t gang/t thép; 1,16 t thiêu kết/t gang; 0,358 t cốc/t gang), mua 100 kWh/t; lưới 0,6187 tCO₂/MWh (năm 2024, hệ số chính thức mới nhất). Nhà máy B (EAF): 500.000 t phôi từ phế liệu, 600 kWh/t phôi, cán 480.000 t thép thanh với 29,7 kg FO/t như ví dụ trong bài SEE.

Nhà máy A: 97% là phát thải trực tiếp, phần phải nộp trả hạn ngạch. Nhà máy B: điện chiếm khoảng 69%, khai trong Mẫu 06 nhưng không tính vào nộp trả. Thử bằng công cụ tính Scope 1, 2.

Ví dụ minh họa cơ cấu phát thải nhà máy BF-BOF và lò điện (giả định)

Hạn ngạch phát thải thép được tính thế nào?

Phương pháp 01 Phụ lục I Nghị định 06: A = P × B × T.

• P: sản lượng thép thô trung bình ba năm liền trước.
• B: phát thải trung bình trên tấn thép thô của các cơ sở thép được phân bổ.
• T = (1 + g) × (1 − r): g là mục tiêu tăng trưởng, r là mục tiêu giảm phát thải.

Nếu B là bình quân chung cho cả lò cao lẫn lò điện, nhà máy có cường độ cao hơn bình quân sẽ thiếu hạn ngạch. Theo VnEconomy (9/3/2026) dẫn Quyết định 699/QĐ-BNNMT, Formosa Hà Tĩnh nhận 13.666.930 t (2025), 15.932.703 t (2026); Hòa Phát Dung Quất nhận 11.218.848 t, 13.078.765 t, cộng lại khoảng 10% tổng hạn ngạch 2025.

Lượng nộp trả tối thiểu bằng phát thải trực tiếp đã kiểm kê, trừ tín chỉ bù trừ (Điều 19 khoản 5). Cơ sở thiếu có thể mua trên sàn, vay tối đa 15% của giai đoạn sau hoặc dùng tín chỉ; nộp thiếu bị phạt và trừ vào kỳ sau. Giá VN2025: 130.000–136.000 đồng/tấn; xem giá hạn ngạch VN2025 trên HNX.

CBAM thép xuất khẩu: dùng giá trị mặc định hay số liệu thực tế?

Sắt thép chịu CBAM từ 01/01/2026, chỉ tính phát thải trực tiếp, gồm phần ẩn trong phôi, gang mua vào. Số liệu theo bài giá trị mặc định CBAM Việt Nam:

• Giá trị mặc định Việt Nam: thép cán nóng 7208 và thép thanh vằn 7214 20 00 là 2,350 tCO₂tđ/tấn; tôn mạ 7210 là 2,370. Thép không gỉ dùng bảng "các nước khác".
• Mức cộng thêm: 10%, 20%, 30% cho 2026, 2027, từ 2028: thép 7208 thành 2,585 → 2,820 → 3,055.
• Chi phí: ở giá chứng chỉ quý 3/2026 (82,32 EUR), thép 7208 theo mặc định tốn khoảng 102,84 EUR/tấn.

Trong ví dụ cán thép thanh vằn, công đoạn cán chỉ góp 0,093 t/t; SEE là 2,121 với phôi lò cao đã xác minh, 0,509 với phôi lò điện (SEE phôi giả định). Nếu phôi không có số liệu, SEE lên 2,781, cao hơn cả mặc định 2,585. Nhà máy A (1,87 t/t) thấp hơn mặc định 2,350, nên số liệu thực tế có lợi cho khách EU. Xem thêm giải pháp CBAM của EcoCheck.

Giảm phát thải ngành thép bằng cách nào?

• Tăng phế liệu, chuyển dần sang lò điện. Hệ số IPCC: 1,46 so với 0,08 tCO₂/t. Quyết định 261/QĐ-TTg (09/2/2026) (chiến lược ngành thép) hướng tới Net Zero 2050, khuyến khích lò điện ở miền Trung, Nam.
• Tận dụng khí lò cao, lò thổi, nhiệt thừa để phát điện. Giảm điện mua; CO₂ đốt khí lò vẫn là trực tiếp.
• Điện tái tạo, mua bán điện trực tiếp cho lò điện. Đòn bẩy lớn nhất của nhà máy B trong Mẫu 06, dù không đổi hạn ngạch hay SEE thép.
• Chọn phôi phát thải thấp có báo cáo xác minh. Với nhà máy cán, nguồn phôi quyết định hơn 95% SEE.

Đây là đầu vào của kế hoạch giảm nhẹ cấp cơ sở. Về ngân sách, xem chi phí kiểm kê khí nhà kính; cần hỗ trợ trọn gói, xem dịch vụ kiểm kê khí nhà kính EcoCheck.

Xem thêm: Nhiệt điện cũng nhận hạn ngạch 2025–2026 theo cùng chu kỳ. Xem bài kiểm kê khí nhà kính ngành nhiệt điện.

Câu hỏi thường gặp về kiểm kê khí nhà kính ngành thép

Có bao nhiêu cơ sở sắt thép phải kiểm kê khí nhà kính?

Khoảng 146 trong 2.441 cơ sở của Quyết định 42/2026/QĐ-TTg (đếm trên bản OCR); báo chí nêu nhóm sắt thép – luyện kim 163. 25 cơ sở được phân bổ hạn ngạch.

Nhà máy thép có phải nộp báo cáo cho UBND tỉnh trước 31/3/2027 không?

Không. Theo điểm c khoản 4 Điều 11 Nghị định 06 hợp nhất, cơ sở sắt thép kiểm kê hai năm một lần từ 2026; cơ sở có hạn ngạch gửi báo cáo đã thẩm định cho Bộ NN&MT trước 01/12, từ 2027.

Hệ số phát thải CO₂ của lò thổi và lò điện là bao nhiêu?

IPCC 2006 Bậc 1: lò thổi 1,46 tCO₂/tấn thép (gồm lò cao), lò điện 0,08 tCO₂/tấn (phế liệu, chưa gồm điện).

Hạn ngạch phát thải thép được tính theo sản phẩm nào?

Theo tấn thép thô: A = P × B × T (Phương pháp 01 Phụ lục I Nghị định 06). Chỉ cơ sở sản xuất thép thô được phân bổ.

Thép xuất khẩu sang EU chịu CBAM thế nào?

Chỉ tính phát thải trực tiếp, kể cả phần trong phôi. Mặc định thép cán nóng Việt Nam 2,350 tCO₂tđ/tấn, cộng 10% năm 2026, khoảng 102,84 EUR/tấn.

Điện của lò điện có tính vào hạn ngạch phải nộp trả không?

Không. Nộp trả tối thiểu bằng phát thải trực tiếp trừ tín chỉ bù trừ (Điều 19 khoản 5). Điện vẫn kiểm kê trong Mẫu 06.